‘कसैसँग नडराई चाहेको उम्मेद्वारलाई भोट हाल्नुहोस्’ « Khabarhub

‘कसैसँग नडराई चाहेको उम्मेद्वारलाई भोट हाल्नुहोस्’

‘मौन अवधि चलिरहेको छ, मतदान केन्द्र कुरेर बसेका छौँ’



स्थानीय तहको चुनावका लागि मौन अवधि चलिरहेको छ । शुक्रबार स्थानीय तहमा नयाँ जनप्रतिनिधि चुन्नका लागि मतदान हुँदैछ । राजनीतिक दलहरूले दलगत प्रचार प्रसार सकाएका छन् । तर भित्रभित्रै मतदाता प्रभावित पार्ने काम भने गरिरहेका छन् । ७५३ स्थानमा चुनाव गराउन आयोगले सम्पूर्ण तयारी पुरा गरिसकेको छ । निर्वाचन आचारसंहिता उल्लङ्घन नहोस् भनेर निर्वाचन आयोगले तीव्रताका साथ अनुगमन कार्य गरिसकेको छ । निर्वाचनको प्रक्रिया, निर्वाचनको अनुगमन तथा निर्वाचन शिक्षा र यसको व्यवस्थापन विषयमा निर्वाचन आयोग नेपालका प्रवक्ता शालिग्राम शर्मासँग खबरहबका लागि लक्ष्मण फुयालले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

भिडियोमा हेर्नुहोस्:

स्थानीय निर्वाचनको तयारी कस्तो छ ? मतपत्रको व्यवस्थापन कसरी भइरहेको छ ?
हामी मतदानको अन्तिम चरणमा छौँ । निर्वाचनका तयारीका सबै क्रियाकलापहरू करिब सकिसकेका छन् । अहिले आयोगमा भन्दा पनि यो बिजनेस तल स्थानीय तहमा सरेको छ । मतदान अधिकृतहरू मतदान केन्द्रमा जानेक्रम जारी छ । मतपत्र बुझ्ने तथा उनीहरुका तालिमहरू पनि सम्पन्न भैसकेको छ । उहाँहरु जानेक्रममा हुनुहुन्छ । आज राति सबै मतदान अधिकृतहरू मतदानकेन्द्रमा पुगेर उहाँहरुले तिनचार ओटा मुचुल्का निकाल्नु पर्ने हुन्छ । यसमा प्रचार प्रसार निषेध गरिएको, मदिरा निषेध गरिएको, हातहतियार लिएर हिँड्न निषेध गरिएको, लगायतका मुचुल्काहरू २७ गते निकाल्नुहुन्छ । शुक्रबार बिहान ७ बजेबाट बेलुका ५ बजेसम्म मतदान गर्ने समय कुरेर बसेका छौँ ।

निर्वाचन आयोगले निर्वाचन अनुगमन कसरी गरिरहेको छ ?
केन्द्रदेखि जिल्लासम्म अनुगमन संयन्त्र निर्माण भएका छन् । केन्द्रमा आयुक्तको संयोजकत्वमा एउटा केन्द्रीय अनुगमन समिति बनेको छ । यो ‘एपेक्स बडी’ हो । यसले नीति निर्माण गर्ने, निर्देशन दिने लगायतका कामहरू गर्छ भने कतिपय अनुगमन स्वयम् गर्ने र अनुगमनको लागि खटाउने गर्दछ । जिल्लामा मुख्य निर्वाचन अधिकृतको संयोजकत्वमा जिल्ला अनुगमन समिति बनेको छ । र, पालिका स्तरमा निर्वाचन अधिकृतको संयोजकत्वमा अनुगमन समिति छन् । अनुगमन समितिबाट अनुगमनका कार्य भइरहेका छन् । आयोगले छुट्टै १९ जना सहसचिवको नेतृत्वमा अलिकति ठूला ठानिएका जिल्लाहरूमा हरेक जिल्लामा एउटा एउटा टोली पठाएको छ । त्यसमा पनि थप आवश्यक पर्‍यो भने सूक्ष्म अनुगमनको लागि आयोगले व्यवस्था गर्छ । आयोगबाट पनि छुट्टै टोलीहरू पनि खटिन सक्छन् । यसरी अनुगमनका विभिन्न व्यवस्थाहरू भइरहेका छन् ।

निर्वाचनमा मतदातालाई निर्वाचन मतपत्र शिक्षा दिन आयोगले कस्ता काम गरेको छ ? मतपत्र बदरको दर घटाउन कस्तो काम गरेको छ ?
निर्वाचन आयोगले मतदाता शिक्षाका लागि एग्रेसिभ्ली डिजिटल माध्यमको प्रयोग गरेको छ । टिभि, रेडियो, एफएम रेडियो, सामाजिक सञ्जालहरुको प्रयोग गरेर मतदाता शिक्षाका कार्यक्रमहरु गरिरहेको छ । सबैको घर-घरमा सबैको स्क्रिनमा पुगेको छ । कसरी मतदान गर्ने, कहिले मतदान गर्ने, कस्तोलाई मतदान गर्ने लगायतका कुराहरू गरेको छ । वैशाख २८ र २९ गते कार्यस्थलमै जे जति मतदाताहरू भ्रमित छन्, उहाँहरूलाई आह्वान गरिएको छ । त्यहाँ आएर पनि मतदाता शिक्षा लिएर उपयुक्त ढङ्गबाट मतदान गर्न सक्नुहुन्छ ।

निर्वाचन आयोग र जिल्ला निर्वाचन कार्यालयले यस पटक मताधिकारको प्रयोग, मत हाल्ने तरिका, मतपत्र पट्याउने र मत पेटिकामा हाल्ने तरिका नसिकाएपछि दलहरूले आफूखुसी मतदान शिक्षा दिएका छन्, यसलाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?
होइन । त्यो कुरा कदाचित होइन । तपाईँहरूले सञ्चार माध्यम हेर्न सक्नहुन्छ । सोसल मिडिया हेर्न सक्नुहुन्छ । सामाजिक सञ्जालमा हाम्रा पेजहरु हेर्न सक्नुहुन्छ । हाम्रा कर्मचारीमार्फत मत पोलिङ गरेका छौँ । त्यहाँ तालिमहरू सिकाएका छौँ । तर यति हुँदाहुँदै पनि दलको पनि जिम्मेवारी हो । दलले मतदाता शिक्षा दिन जरुरी छ । आयोगले शिक्षा दिँदा दल विशेषलाई लक्षित गरेर दिन मिल्दैन । तर दलहरूले त आफूलाई मत दिँदा मत कसरी बदर नहुने गरी उहाँहरुले मत माग्दा आफ्ना चिह्न बताएर मत माग्न सक्नुहुन्छ । उहाँहरुको मतदाता शिक्षा आयोगको भन्दा अझ बढी प्रभावकारी हुन सक्छ । उहाँहरुको पनि जिम्मेवारी हो । उहाँहरूले गर्नुपर्छ । उहाँहरुलाई आयोगले गर्नेका लागि आह्वान पनि गरेको छ ।

मतदानस्थलमा शारीरिक रुपले अपांगता भएकाहरुले मतदान गर्न व्यक्तिहरूलाई आयोगले कस्तो ध्यानाकर्षण गरेको छ ?
अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई पहिला त मतदान केन्द्रसम्म आउनको लागि निर्वाचन अधिकृत मुख्य निर्वाचन अधिकृतले सहजीकरण गर्नुहुन्छ । गाडीको पास उपलब्ध गराउनुहुन्छ । गाडी उहाँ र उहाँको हेरचाह गर्ने परिवारको एकाघरको व्यक्ति मात्रै हुनुपर्छ । उहाँको मतदाता नामावली हुनुपर्छ । मतदान स्थलमा उहाँहरूले लाइन बस्नुपर्दैन । प्राथमिकताका साथ सबैभन्दा पहिला मतदान गर्न सक्नुहुन्छ । मतदान गर्दा आफैले मतसंकेत गर्न नसक्ने अवस्था हो भने एकाघरको परिवार वा एकाघरको परिवार हुनुहुन्न वा एकाघरको परिवार लान चाहन्नुहुन्न भने मतदान अधिकृतले सहजीकरण गर्दिनुहुन्छ । यसको व्यवस्था छ ।

आममतदातालाई कसरी सही तरिकाले मतदान गर्ने तरिका के–के होलान् ?
एउटा मतपत्रमा सात ठाउँमा मतदाताले चिह्न लगाउनुपर्छ । तर सात ठाउँमा मतपत्र एउटा मतपत्र भए पनि यो ६ ओटा छुट्टा छुट्टै मतपत्र हुन्। त्यो कुरा विचार गर्नुपर्छ । ठाडो लहरमा अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, वडाध्यक्ष, सदस्य महिला दलित महिला सदस्य साथै खुला दुई सदस्यको छ । हरेक पदको लागि एउटै पेपरमा भएता पनि छुट्टाछुट्टै मतपत्र हुन । एक मतपत्रमा मत बदर हुँदैमा अर्को अर्को मतपत्रको मत बदर हुँदैन । एक भन्दा बढी खुला सदस्यमा बाहेक अन्यमा एकभन्दा बढी चिह्नमा छाप लगाउनुहुँदैन । दुई वटा कोठामा पर्ने गरी लगाउनुहुँदैन । लतपत गराउनुहुँदैन । स्वस्तिक बाहेक अन्य चिह्नको लगाउनु हुँदैन लगायतका कुराहरू छन् । ती कुराहरू मतदान शिक्षाबाट नियमित रूपमा शिक्षा दिँदै आएका छौ । प्रचार प्रसार गरिरहेका छौ ।

आयोगले प्रचार प्रसार ढिला गरेको हो कि नियमित गर्दै आएको छ ?
ढिलो भएकै छैन । डिजिटल मिडियाबाट जाने चिज । ढिलो भएको छैन । हामीले करिब करिब १० दिन अघिदेखि व्यापकरुपमा डिजिटल माध्यमबाट प्रचार प्रसार गरिरहेका छौ । अन्तिम दुई दिन स्थलगत रूपमा मतदान केन्द्रमा गएर मतदाता शिक्षा दिन्छौ । आयोगको तर्फबाट मतदाता शिक्षा पर्याप्त रूपमा गरिएको छ ।

नयाँ मतदाता परिचयपत्र कहिले वितरण हुन्छ ? यसको व्यवस्थापन कसरी गर्नु भएको छ ?
नयाँ मतदातालाई र प्रतिलिपी निवेदन दिनुभएको मतदाताले २८ र २९ गते मतदान स्थलमा हाम्रो कर्मचारीले उहाँहरुलाई मतपत्र वितरण गर्छ।

नेपाल संघीयतामा आए पनि निर्वाचन आयोग अझै पनि केन्द्रिकृत संरचनामै चलेको देखिन्छ । स्थानीय रूपमा चुनाव गराउन सक्षम आयोग बनाउन सकिँदैन ?
तपाईँले ७५३ निर्वाचन अधिकृतको कार्यालय छन् । यहाँबाट निर्वाचन भएको होइन । यहाँबाट हामीले सपोर्ट गर्ने नीति बनाउने पोलिसी डिसिजन गर्ने हो । कतिपय चिजहरु जिल्लामा व्यवस्थापन हुन नसक्ने चिजहरु केन्द्रबाट भएका हुन । जिल्ला यति ठुलो परिमाणमा सामाग्री आवश्यक पर्छ जुन काठमाडौँको बजारमा पनि पाइँदैन । भारतबाट वा चीनको बजारबाट ल्याउनुपर्छ । त्यो कालिकोटको बजार, हुम्लाको बजार जुम्लाको बजारमा हामीलाई चाहिने सामाग्री उपलब्ध नहुन सक्छ । त्यसको लागि मात्रै आयोगले समन्वय गरेर त्यहाँ पठाउँछ । अन्यथा ७७ जिल्लामा जिल्ला निर्वाचन कार्यालय छ । ७ प्रदेशमा प्रदेश निर्वाचन कार्यालय छ । ७५३ स्थानमा अहिले निर्वाचन प्रयोजनको लागि निर्वाचन अधिकृतको कार्यालय र मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालय खुलेको छ । केन्द्रबाट निर्वाचन गराएको होइन । गर्नुपर्ने पोलिसीगत र केही नगरी नहुने कुराहरू केन्द्रबाट भएका छन् । अन्य सबै तलबाट भएका छन् ।

निर्वाचन आयोगले आचार संहिता उल्लङ्घन नहोस् र मौन अवधिमा सामाजिक सञ्जाल लगायत कसरी निगरानी गर्नु हुन्छ ?
आयोगले पटक-पटक आह्वान गरेको छ । मौन अवधिमा सामाजिक सञ्जालबाट लगायत कुनै पनि माध्यबाट गर्न पाइँदैन । सामाजिक सञ्जालसँग अन्यबाट प्रचारप्रसार नगर्न अनुरोध गरेका छौँ । यसको लागि हामीसँग प्राविधिक टिम छ । साइबर हेर्ने नेपाली सेना र नेपाल प्रहरीका दुई जना विज्ञ राखेका छौँ । त्यसका आधारमा हामीले सक्दो नियन्त्रण गर्छौ ।

नेपालको निर्वाचन प्रणाली निकै खर्चिलो र विकृत हुँदै गएको देखिन्छ । यसलाई रोक्न सक्ने केही उपाय देख्नुहुन्छ कि ?
होइन । आयोगको तर्फबाट खर्च छैन । आयोगले २०७४ को तुलनामा झन् कम खर्च भएको छ । हामीले पर मतदाता खर्च त्यो बेलाबाट अहिले सम्म भएको मूल्य वृद्धि, डलरको मूल्य वृद्धि करिब ३७ लाख मतदाता वृद्धि आदि कारणले मतदाता वृद्धि भएपछि सबै कारणले मूल्य वृद्धि हुन्छन् । मतदान केन्द्र स्थल वृद्धि गर्नुपर्छ । त्यस हिसाबले हेर्दा खेरि खर्च आयोगको तुलनात्मक रूपमा कम छ ।

अन्तिममा, निर्वाचन आयोगले आम मतदातालाई के आह्वान गर्छ ?
सम्पूर्ण मतदातालाई संविधान प्रदत्त बालिग मताधिकारको प्रयोग गरेर आफूले चाहेको उम्मेदवारलाई जिताउन लागि ३० गते बिहान ७ बजेबाट बेलुका ५ बजेसम्म आफ्नो मतदान केन्द्रमा गएर निर्धक्क भएर विना डर, विना धाक धम्की, विना त्रास आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्न निर्वाचन आयोग आह्वान गर्दछ ।

प्रकाशित मिति : २९ बैशाख २०७९, बिहीबार  ११ : ४३ बजे

काठमाडौं महानगरको उपमेयरमा सुनिता डंगोल तेब्बर मतान्तरले विजयी, कति ल्याइन् मत ?

काठमाडौं-काठमाडौं महानगरपालिकामा नेकपा (एमाले) तर्फबाट उपमेयर पदमा उम्मेदवारी दिएका सुनिता

तिलोत्तमा नगरपालिकामा काँग्रेसका खाँण विजयी

काठमाडौं– रुपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिकाको प्रमुखमा नेपाली काँग्रेसका रामकृष्ण खाँण निर्वाचित

इरानमा भवन भत्किँदा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या १९ पुग्यो

काठमाडौं– इरानको दक्षिणपश्चिमी शहर अबादानमा १० तले व्यापारिक भवन भत्किँदा

नेपाल-भारत कविता वाचन कार्यक्रम सम्पन्न

काठमाडौँ– स्वामी विवेकानन्द सांस्कृतिक केन्द्र, काठमाडौं र राष्ट्रिय साहित्य प्रतिष्ठानको संयुक्त

काठमाडौँको मेयरमा स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन र उपमेयरमा सुनिता डंगोल निर्वाचित

काठमाडौं– काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर पदमा स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र शाह निर्वाचित