भारतमा कोरोना नियन्त्रण नभएसम्म नेपाल संक्रमणको उच्च जोखिममा रहन्छ « Khabarhub
Logo
२२ श्रावण २०७७, बिहीबार

भारतमा कोरोना नियन्त्रण नभएसम्म नेपाल संक्रमणको उच्च जोखिममा रहन्छ



काठमाडौं– नेपालमा नयाँ कोरोना संक्रमितको संख्या केही दिन यता कम हुँदै गएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको तथ्यांकले देखाउँछ । कोरोना संक्रमणको जोखिम भने कम नभएको मन्त्रालयका अधिकारीहरूको भनाइ छ ।

कोरोना भाइरस संक्रमण नियन्त्रणका लागि चालिएका कदम, क्वारेन्टिन, परीक्षण, उपचार, आइसोलेसन व्यवस्थापन तथा स्वास्थ्यकर्मीका सुरक्षाका लगायतका विषयमा खबरहबका लागि रिता लम्सालले स्वास्थ्य तथा जनसंख्यामन्त्री भानुभक्त ढकालसँग कुराकानी गरेकी छन् ।

केही दिनयता कोरोना भाइरस संक्रमितको संख्या कम देखिएको छ, कोरोना संक्रमणको दर घटेको कि परीक्षणको दर घटेको ?

हामीले परीक्षणको आरम्भका दिनदेखि अहिलेसम्म हेर्दा धेरै प्रगति गरेका छौँ । पहिलो केस पुष्टि गर्न स्वाब परीक्षणका लागि हङकङ पठाएका थियौँ । त्यसयता आजसम्ममा २७ वटा प्रयोगशालाबाट कोरोना परीक्षण गर्ने अवस्थामा पुगेका छौँ । अहिलेसम्ममा असार १५ गते उच्च परीक्षणको दिन हो । त्यस दिन ७ हजार ७९१ जनाको परीक्षण गरेका थियौँ, जतिबेला हामीसँग २३ वटा ल्याब थिए ।

हामीले संक्रमणको जोखिम हुँदा प्रतिदिन १० हजारभन्दा माथि परीक्षणको दायरा फराकिलो गर्छौं भनेका थियौँ । महामारीको स्थिति भयो भने हामी एक दिनमा १० हजारभन्दा बढीको परीक्षण गर्न सक्ने अवस्थामा छौँ ।

असार १५ गतेदेखि दैनिक १० हजार परीक्षण गर्ने घोषणा तपाईं आफैँले गर्नुभएको थियो, दैनिक १० हजार जनाको परीक्षण भएको देखिएन त !

दैनिक १० हजार परीक्षण गर्नसक्ने गरी हाम्रो क्षमता विस्तार गरेका छौँ । हिजो हामीलाई एउटा चाप थियो । भारतबाट ३ लाखभन्दा बढी व्यक्तिहरू नेपाल प्रवेश गर्नुभएको छ । त्योमध्ये उच्च जोखिम रहेकै बेला एक हप्तामा झण्डै डेढ मान्छे नेपाल प्रवेश गरे । एक लाख ९२ हजार व्यक्तिहरू क्वारेन्टाइनमा रहेको हाम्रो रेकर्डमा छ ।

एकैदिनमा २० देखि २५ हजारसम्म मान्छेहरू भारतबाट आउनुभयो । उहाँहरू जुन ठाउँमा बस्नुभएको थियो त्यहीँ स्वाब लियौँ । त्यतिबेला हामीसँग दैनिक ३ हजार वा ३५ सयसम्म परीक्षण गर्न सक्ने क्षमता थियो । ल्याबमा आएका स्वाबले पालो कुनुपर्ने र रिपोर्ट तत्काल पाइएन भन्ने गुनासो थियो । अहिले ल्याबमा स्वाब क्युमा बस्नुपर्ने अवस्था छैन ।

कोरोना परीक्षणको प्राथमिकतामा कस्ता व्यक्तिहरू छन् ?

हामीले परीक्षणको दायरा बढाउने सन्दर्भमा केही मापदण्ड बनाएका थियौँ । विदेशबाट आएका, उनीहरूसँग सम्पर्कमा आएका, फ्रन्टलाइनमा रहेका स्वास्थ्यकर्मी तथा सुरक्षाकर्मीहरू, जोखिममा रहेका र पोजेटिभ भएकासँग सम्पर्कमा आएका व्यक्तिहरूलाई परीक्षणको दायरामा ल्याएका थियौँ । अहिले पनि त्यसैलाई कायम राखेका छौँ ।

यस अतिरिक्त, क्वारेन्टाइनमा बसेका र तिनका परिवारका सदस्यहरू, धेरै भिडभाड हुने ठाउँ, बैंक, मालपोत कार्यालय, तरकारी बजार लगायतका ठाउँका व्यक्तिहरूलाई परीक्षणको दायरामा ल्याएका छौँ । प्रत्येक अस्पतालमा संक्रामक रोगहरूको उच्च जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूलाई पनि परीक्षणको दायरामा ल्याएका छौँ ।

सरकारको तर्फबाट परीक्षण कम होस् भनेको भए छ दायरा नै साँघुरो बनाइन्थ्यो । दायरा फराकिलो बनाउने प्रयत्न गरेका छौँ । हिजो सीमित स्रोतसाधन हुँदा आरडीटीलाई अलि जोड दिएका थियौँ । अहिले पीसीआरबाटै संक्रमित पत्ता लगाउनुपर्छ भन्नेमा पुगेका छौँ । हिजो क्वारेन्टाइनमा हुनेको संख्या १ लाख ९२ हजारसम्म थियो, अहिले २३ हजारको हाराहारीमा छ । आइसोलेसनमा बस्नेको संख्या पनि आज ५ हजारको हाराहारीमा मात्र छ ।

भारतबाट आउनेको संख्या पनि दैनिक १ हजारदेखि १५ सयको हाराहारीमा छ । विमानबाट आउनेको संख्या पनि ५ सयदेखि १५ सय हुन्छ ।

हिँडेर आउनेहरूको स्वाब नाकामै लिने, विमानबाट आउनेको हकमा ५ दिन क्वारेन्टाइनमा राख्ने र त्यसपछि परीक्षण गर्ने भनिएको छ । हाम्रो क्राइटेरिया (मापदण्ड) अनुसार परीक्षण गरेका छौँ ।

 

समुदायमा पनि कोरोना परीक्षण सुरु गरिएको थियो । समुदायमा गरिएको परीक्षणले संक्रमणको अवस्था कस्तो देखियो ?

समुदायमा संक्रमण गएको छ कि छैन भनेर परीक्षणको योजना बनाएका छौँ । करिब ४५ हजार व्यक्तिको ‘र्‍यान्डम स्याम्पल’ लिने काम सुरु गरेका छौँ । काठमाडौं उपत्यकामा करिब ५८ सय जनाको परीक्षण गर्‍यौँ, ५ हजार जनाको रिपोर्ट आउँदा ३ जनामा मात्र कोरोना पोजेटिभ देखियो । तीमध्ये २ जना विदेशबाट आएका र एकजना व्युटीपार्लरमा काम गर्ने रहेछन् । यसले समुदायमा संक्रमण गएको छैन भन्ने देखाएको छ ।

आवश्यकता पर्दा १० हजारभन्दा माथि परीक्षण गरेर नतिजा दिने क्षमतामा हामी पुगेका छौँ । संक्रमणको स्थिति पनि सन्तुलनमा आएको हो कि जस्तो देखिन्छ तर हामी ढुक्क हुने अवस्थामा छैनौँ ।

भारतबाट व्यक्तिहरू आउनुअघि नेपालमा संक्रमित सीमित नै थिए । भारतबाट आउनेहरूमध्ये क्वारेन्टाइनमा बसेका १२ प्रतिशतमा कोरोना पोजेटिभ देखियो । स्वास्थ्य मन्त्रालयको हालसम्मको आँकडाले संक्रमितमा ९७ दशमलव ७ प्रतिशत व्यक्ति विदेशबाट आएकाहरू रहेको देखिएको छ ।

हिजो संक्रमित ह्वात्तै बढेजस्तो किन भयो भने भारतबाट धेरै संख्यामा आउनुभयो । त्यतिबेला क्वारेन्टाइनमा पनि अस्तव्यस्तता भयो । सय जनालाई बनाइएको क्वारेन्टाइनमा एक हजार मान्छे आए भने अस्तव्यस्तता हुने नै भयो ।

एकै दिन २५ हजार जनाको स्वाब लिनुपर्ने अवस्था हुँदा परीक्षणको क्षमता थिएन । त्यो अस्तव्यस्तता हेर्दा सरकारको कार्यशैली नै सधैँ यस्तै हो कि भन्ने पनि लागेको थियो होला तर त्यसो होइन । हामी जनताको स्वास्थ्यप्रति सरोकार राख्छौँ । राज्य अभिभावक हो भन्ने अर्थमा हामी अघि बढेका छौँ ।

अहिले सरकारी डेडिकेटेड अस्पतालमा मात्र होइन कतिपय निजी अस्पताललाई पनि अनुमति दिएका छौँ । आवश्यकता पर्दा के सरकारी, के गैरसरकारी भन्ने वातावरण बनाएका छौँ ।

मानिसहरूमा परीक्षण–परीक्षण भन्ने एक खालको मानसिकता छ । यो कुनै रोग निरोधक औषधि होइन, जसको एकपटक परीक्षण गर्छौं, त्यसपछि उसलाई त्यो रोग नआउने भए त सबै मान्छेलाई परीक्षण गरौँ भन्ने हुन्थ्यो । पीसीआर गर्नुको अर्थ परीक्षण गरेको बेलासम्म ऊ संक्रमित छ कि छैन भनेर हेर्नेभन्दा बाँकी केही छैन । परीक्षण गर्दा राज्यको लगानी हुन्छ । जोखिममा छ भन्ने लागेको अवस्थामा त राज्यले खोजीखोजी परीक्षण गरेको छ । त्यसमा कुनै भ्रम र अन्यौल छैन ।

मैले धेरै ठाउँमा भन्ने गरेको छु, तपाईंको मिडियामार्फत पनि भन्न चाहन्छु, अमेरिका, बेलायत युरोपजस्ता शक्तिसम्पन्न, विकासशील र क्षमता भएका देशमा पनि कोरोना पोजेटिभ भएको व्यक्ति अस्पतालमा गयो भने यतिको बिरामी अहिले अस्पताल आउने होइन घरमै बस्नू, सास फेर्न गाह्रो भयो भनेमात्र आउनू भनेका छन् ।

विकशित देशको अवस्था त्यस्तो छ । हाम्रोजस्तो अभाव भएको ठाउँमा पनि राज्यले बिरामी हुँदा घरमा बस भनेको छैन । कोही बिरामी छौ, लक्षण छ भने आऊ, राज्यले उपचार गर्छ भनेर खोजीखोजी परीक्षण गरेर अस्पतालमा ल्यायौँ । लक्षण नदेखिएका तर पोजेटिभ भएका व्यक्तिहरूलाई आइसोलेसनमा राख्ने व्यवस्था गरेका छौँ । हामी यति जिम्मेवारपूर्ण ढङ्गले कम गरिरहेका छौँ ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयले बनाएका निर्देशिकाहरूमा त क्वारेन्टाइनमा राखिएकाहरूलाई १४ दिनपछि आरडीटी गरेर पीसीआर परीक्षण नगरी घर पठाउने भनिएको छ । अहिले कस्ता व्यक्तिको पीसीआर परीक्षण भइरहेको छ ?

हामीले अहिलेसम्म पीसीआरबाट मात्र ३ लाख १५ हजार जनाको कोरोना परीक्षण गरेका छौँ । कुल जनसंख्याको हिसाबले यो एक प्रतिशत हो । परीक्षण नै नगर्ने भन्ने हाम्रो नीति छैन । हिजो स्क्रिनिङको निम्ति हामीले आरडीटी पनि प्रयोग गरेका थियौँ । धेरै जना हुँदा आरडीटी गर्ने र त्यसमा पोजेटिभ आएमा पीसीआर परीक्षण गर्ने गरेका थियौँ ।

हामीले आरडीटी कोरोना डाइग्नोसिसका लागि नभई अध्ययनका लागि प्रयोग गरेका थियौँ । अहिले पनि मान्छेहरूमा भ्रम छ । व्यक्तिलाई एकपटक पनि परीक्षण नगर्ने भनिएकै छैन । क्याबिनेटबाट निर्णय गर्दा पनि १४ दिनपछि कुनै एक विधिबाट परीक्षण गरेर बिदा गर्ने भनिएको छ ।

अहिले हामीले स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट बनाएको प्रोटोकलअनुसार कुनै व्यक्ति संक्रमित भएको छ भने संक्रमण भएको ५ देखि १० दिनभित्रमा परीक्षण गर्दा त्यो पोजेटिभ देखिन्छ । त्यसैले कोरोना छ कि छैन भनेर ५ देखि १० दिनभित्रमा परीक्षण गर्ने हो ।

चौध दिनपछि पीसीआर नगर्दा हुन्छ भनिएको कुरा सत्य हो । यो हाम्रो मात्र प्रोटोकल होइन, विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि संक्रमित व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा २ देखि १० दिनभित्र सार्न सक्छ तर १० दिनपछि भयो भने संक्रमितबाट अर्को व्यक्तिलाई सर्दैन भनेर सोहीअनुसार मापदण्ड बनाएको छ ।

लक्षण नदेखिएकालाई ३ दिनभित्र घर पठाउन सकिन्छ भनेर विश्व स्वास्थ्य संगठनले नै मापदण्ड बनाएको छ । हामीले एकपटक परीक्षण गरेर १४ दिन क्वारेन्टाइनमा राखेपछि पुनः परीक्षण नगरी पठाउँदा पनि हुन्छ भनेर निर्देशिका बनाएका छौँ ।

केही दिनअघि भारतबाट आएका अछामका व्यक्तिहरूले क्वारेन्टाइनमा स्वाब दिनुभयो, १४ दिन क्वारेन्टाइनमा बस्नुभयो र गाउँ जानुभयो । ३५ हजार स्वाब क्युमा भएको समयमा उहाँहरूको रिपोर्ट १५ दिनपछि पोजेटिभ देखियो । पोजेटिभ देखिएपछि उहाँहरूलाई सिडियोले घरबाट फेरि क्वारेन्टाइनमा ल्याउनुभयो ।

१५ दिनपछि रिपोर्ट आउँदा उनीहरू घर गइसकेका थिए । उनीहरूको घरको मान्छे वा गाउँका मान्छेमा संक्रमित भेटिनुपर्ने थियो तर भेटिएन । त्यसैले, १४ दिनपछि कोरोना सर्दैन भनेर विश्व स्वास्थ्य संगठनले भनेको कुरा हाम्रो ठाउँमा पनि मिलेको छ ।

लकडाउन खुकुलो भएपछि व्यवसाय र कार्यालयहरू खुल्न थाले । गाउँमा पुगेकाहरू कार्यस्थलमा फर्किन थालेका छन् । उनीहरू काठमाडौं आएर सबैभन्दा पहिला टेकु अस्पतालमा कोरोना परीक्षणका लागि लाइन लाग्ने गरेका छन् । कोरोना संक्रमित व्यक्ति पुनः परीक्षण नगरी घर त गयो तर कार्यस्थलमा फर्काउन कति सहज छ ?

यसमा बुझाइमा एकरूपता हुनुपर्छ । जोखिम भएका व्यक्तिहरू परीक्षणको दायरामा आउनुपर्छ । क्वारेन्टाइनमा बस्नुपर्छ । कुनै संक्रमितले आइसोलेसन वा क्वारेन्टाइन अवधि पूरा गरेपछि उसलाई अपराधीजस्तो हेर्नु सामाजिक कुरा होइन । बाहिरबाट आउने व्यक्तिलाई संक्रमित नै हो कि भनेर मान्छेको मनोविज्ञानले भन्छ । कोरोनासँग सम्बन्धित जानकारीको अभावले पनि यस्तो भएको हो ।

सुरुको अवस्थामा कोरोना देखिँदा तपाईं–हामी धेरै डरायौँ । हामी अहिले पनि सामाजिक दूरी कायम गरौँ, मास्क प्रयोग गरौँ भन्छौँ तर अहिले सडकमा हेर्ने हो भने नेपालमा कोरोना संक्रमण देखिएको छ र जस्तो देखिन्छ । अहिले मानिसमा १७ हजार संक्रमित भएर पनि निको भए त भन्ने लागेर हो वा मलाई कोरोना लाग्दैन भन्ने सोचेर हो, हेलचेक्य्राइँ भएको छ ।

मानिसहरूमा चेतनाको अभाव भन्नुभयो । स्वास्थ्य मन्त्रालयले नै कोरोना चेतनाको नाममा खर्च गरिरहेको छ । त्यो खर्च कहाँ र कसका लागि भयो भनेर समीक्षा गर्ने बेला भएन ?

कोरोनाको चेतना फैलाउने मुख्य जिम्मेवारी हाम्रै हो । यसमा कुनै अप्ठेरो मान्नै परेन तर राज्यका सबै व्यक्तिले कर्तव्य बोध गर्नुपर्‍यो । कोरोना संक्रमण कुनै ठाउँ विशेष, देश विशेषमा मात्र छैन । विश्वव्यापी छ । हिजो नसोचेका, नटेरेकाहरू पनि अहिले कोरोनासँग हार मानेका छन्, गलेका छन् ।

हामीले सार्वजनिक सूचनाहरू बनाएका छौँ । संघ र प्रदेशले पनि सहकार्य गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय दातृसंस्थाहरू हामीसँग आबद्ध भएका निकाय, सामाजिक संघसंस्था, सबै राजनीतिक पार्टीहरूले पनि आआफ्नो क्षमताअनुसार योगदान गर्नुभएको छ । तर, एउटा व्यक्तिले गलत प्रचार गर्दा पनि असर पर्छ ।

मान्छेहरूले हिजो सबैतिर कोरोना फैलियो, नेपालमा किन आएन भने । नेपालमा कोरोना देखिएपछि तिनै मान्छेहरूले अन्त त छिटोछिटो बढ्छ हाम्रोमा किन बढेन भने । हाम्रोमा किन धेरै मरेनन् पनि भने । यो सबैको पछाडि सरकारको कमजोरी हो भनेर सन्तुष्टि लिने मान्छेहरू पनि छन् । यो राम्रो पक्ष होइन ।

असार मसान्तसम्ममा ४० हजार संक्रमित पुग्ने अनुमान गर्नुभएको थियो तर संक्रमितको दर अनुमानभन्दा कम देखियो । अहिले नेपालमा जोखिमको अवस्था कस्तो छ ?

हामीले जेठ ३१ गते त्यस्तो आकलन गरेका थियौँ, एकदमै नराम्रो अवस्था भएमा असार ३१ गतेसम्ममा ६९ हजारसम्म केस पुग्छ भनेर । यस्तै संक्रमणको उच्च जोखिममा पुग्दा १ लाख ८१ हजार जनासम्म संक्रमित पुग्न सक्छ भनेर अनुमान गरेका थियौँ । मध्यमस्तरमा संक्रमण देखियो भने ३९ हजार संक्रमित पुग्छन् भन्ने अनुमान गरेका थियौँ ।

हामी साउन ४ गतेसम्ममा १८ हजार संक्रमित भएको अवस्थामा छौँ ।

हामीले आकलन गरेअनुसार मध्यम अवस्थाभन्दा पनि तल छौँ । हामी सबैको प्रयत्न र लकडाउनले गर्दा पनि मध्यमभन्दा पनि तल छौँ । अहिले हेर्दा प्रतिदिन पोजेटिभ थपिनेभन्दा निको हुनेको संख्या बढेको छ । मृत्युदर शून्य दशमल २ प्रतिशत छ । यसलाई नियन्त्रणमा राख्न सक्यौँ भने हामी समाजलाई संक्रमणबाट जोगाउन सक्छौँ ।

विश्वव्यापी महामारीको अवस्था रहँदासम्म हामी जोखिममै हुन्छौँ । भारतमा कोरोना नियन्त्रण नहुँदासम्म हामी उच्च जोखिममा छौँ । त्यहाँ १० लाखभन्दा बढी संक्रमित छन् । भारतसँग हाम्रो खुला सीमाना छ, सीमानामा आउन–जान रोकावट छैन ।

हाम्रो देशमा कोरोना नियन्त्रण हुँदै गयो, त्यो हाम्रालागि खुसीको कुरा हो तर भारतमा पूर्णरूपमा नियन्त्रण नहुँदासम्म हाम्रो देशमा जुनकुनै बेला पनि डडेलो लाग्न सक्छ भन्ने कुराप्रति सावधान रहेर काम गर्नुपर्छ ।

म तपाईंको मिडियामार्फत के आग्रह गर्छु भने अहिले बाहिर आजादीपूर्ण उन्मादीको व्यवहार गर्नेभन्दा स्वास्थ्य मन्त्रालयले जारी गरेको प्रोटोकलअनसार सावधानी अपनाउनुपर्छ । प्राटोकल प्रत्येक व्यक्ति, परिवार, समाज र राष्ट्रका लागि हो । नियम पालना गर्न म सबैलाई हार्दिकतापूर्ण अनुरोध गर्दछु ।

कोरोना संक्रमणको जोखिम रहँदासम्म सोहीअनुसार रोकाथाम, नियन्त्रण र उपचारको निरन्तरता कायम राख्नुपर्ला, यसमा स्वास्थ्य मन्त्रालय के गर्दैछ ?

हामी कोरोना रोकथाम, नियन्त्रण तथा प्रतिकार्यका लागि काम गरिरहेका छौँ । संक्रमित भेटिएको ठाउँमा कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ गर्न प्रत्येक गाउँपालिकामा एउटा, नगरपालिकामा दुई वटा, उपमहानगरपालिकामा तीन वटा र महानगरपालिकामा पाँच वटा गरी स्वास्थ्यकर्मीको नेतृत्वमा १ हजार ७५ वटा टिम परिचालन गरेका छौँ । ल्याबहरू विकास गरेका छौँ ।

स्वाब संकलन गर्न नयाँ ग्रुप बनाएर परिचालन गर्ने योजनामा छौँ । प्रत्येक प्रदेशमा ३ हजार आइसोलेसन सेन्टर र बेडहरूको व्यवस्थापन गर्न केन्द्रले गर्ने सहयोग र नीति निर्देशन गरेका छौँ ।

हामीले २५ वटा हब अस्पताल तोकेका छौँ । स्याटेलाइट हस्पिटल तोकेका छौँ । कोरोनाकै लागि विशेष अस्पतालहरू तोकेका छौँ ।

हिजो हामीले थोरै बिरामी हुँदा प्रत्येक बिरामी अस्पताल जाने नीति बनाएका थियौँ । लक्षण नभएका केसहरूलाई आइसोलेसन सेन्टरमा राख्ने व्यवस्था गरिएको छ । अस्पतालकै सेवा चाहिनेलाई सेवा दिन सकिन्छ ।

कोही व्यक्ति बाहिरबाट आएर होम क्वारेन्टाइनमा बस्नुभयो तर उहाँको परीक्षण गर्नुपर्ने भयो भने स्वास्थ्यकर्मीलाई परीक्षणको लागि पठाउने र एकजना व्यक्ति हेरिदिए बापत प्रतिव्यक्ति २ सय रुपैयाँ पाउने व्यवस्था गरेका छौँ ।

आइसोलेसन सेन्टरमा पोजेटिभ केस देखिएको व्यक्ति हेर्नुपरेमा प्रतिव्यक्ति २ हजार, अस्पतालमै राख्नुपर्ने संक्रमित हेर्नेलाई प्रतिव्यक्ति ३५ सय, अक्सिजन दिएर राख्नुपर्ने बिरामीका लागि ७ हजारदेखि साढे ७ हजार र भेन्टिलेटरमै राखेर उपचार गर्नुपर्ने बिरामी हेर्ने प्रतिव्यक्ति प्रतिदिन १५ हजारका दरले दिने घोषणा गरिएको छ ।

हेरविचार गर्ने र उपचार गर्ने कुरामा राज्यले कतै विभेद गर्दैन भनेर यो विधि बनाएर काम गरेका छौँ ।

नेपालमा कोरोना संक्रमितको उपचारमा खटिने चिकित्सकलाई जोखिम भत्ता दिने भनिएको थियो तर चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीले त्यस्तो भत्ता नपाएको गुनासो गर्न थालेका छन् नि, किन ?

डाक्टर, नर्स, अन्य स्वास्थ्यकर्मीहरू र फ्रन्ट लाइनमा काम गरिरहेकाहरूलाई शतप्रतिशत जोखिम भत्ताको कुरा गरेका छौँ, २५ लाखको विमाको कुरा गरेका छौँ । राज्यको तर्फबाट कुराले होइन, कामले प्रोत्साहित गर्ने काममा लागेका छौँ ।

हामीले जोखिम भत्ता उपलब्ध गराउने निर्णय गरेका छौँ । जोखिम भत्ता कहिले दिने, कति दिने भनेर चाँहि त्यसमा संलग्नहरूको तथ्यप्रमाण चाहिन्छ । कोरोनाको उपचार तथा रोकथाम र नियन्त्रणमा संलग्न भएका, जोखिममा काम गरेका सबैलाई राज्यले जोखिम भत्ता उपलब्ध गराउँछ । अहिले नै हातमा पैसा पाइएन भनेर डराउनु पर्दैन ।

कोरोना रोकथाम नियन्त्रण र उपचारका लागि स्वास्थ्य सामग्री खरिद गर्दा अनियमितता भएको कुरा व्यापक भयो, यसमा के भन्नुहुन्छ ?

हाम्रोमा २ अर्ब ९२ करोड निकासा भएको थियो । त्यसमध्ये हामीले औषधि–उपकरण खरिद गर्न ओम्नीसँग एक अर्ब ५ करोडको सम्झौता गरेका थियौँ । त्यो सम्झौता रद्द गरेपछि त्यो एक अर्ब ५ करोडको एक पैसा पनि खर्च भएको छैन । हामीले त्यो कम्पनीलाई एक पैसा पनि दिएको छैन । उल्टै उसको ५ करोड धरौटी नै हामीले जफत गरेका छौँ । कर्मचारीको तलबलगायत अन्य कार्यमा केही खर्च भएको छ ।

अहिले दैनिक कति खर्च भयो भन्ने कुरा त म भन्न सक्दिनँ । मलाई सचिवले नीति नियम र प्रक्रियाअनुसार ब्रिफिङ गर्ने हो । राज्यले नियमसङ्गत भएको छ वा छैन भनेर हेर्ने हो । अनियमितता भएको छ भने अनियमितता गर्ने व्यक्तिहरू दण्डका भागिदार हुन्छन् । कानुनी राज्य छ, कानुनसम्मत ढङ्गले कारबाही गरिन्छ । त्यसमा कसैलाई उमुक्ति दिइँदैन ।

हाल कोरोनाको उपचार र नियन्त्रणका लागि स्वास्थ्य सामग्रीको उपलब्धता कस्तो छ ?

सुरुमा त पीपीई लगायत स्वास्थ्य सामग्रीको हाहाकार नै भएको हो । पीपीई भएन भने राजीनामै दिन्छौँ भनेर डाक्टर नर्सहरूले आवाज नै उठाउनुभयो । अहिले अभावको अवस्था छैन । हामी हर हालतमा पनि एक महिनाका लागि सुरक्षित हिसाबमा छौँ । पीपीई हामीसँग २ लाखभन्दा बढी स्टक नै छ ।

संक्रमण जुनकुनै बेला बढ्न सक्छ भनेर हामीले सामग्रीहरूको यथोचित जोहो गरेका छौँ । केही दिनमा ७ वटा आरएनए एक्ट्राक्सन मेसिन ल्याइँदै छ ।

संक्रमितको संख्या बढ्दै गएमा प्रत्येक प्रदेशमा एक हजारका दरले परीक्षण गर्ने तयारी अवस्थामा छौँ । हामी निरन्तररूपमा लागेका छौँ । हिजोको जस्तो अभाव हुन्छ कि भनेर शंका गर्नु पर्दैन ।

कोरोना केस लुकायो कि भनेर आशंका गर्छन् । केस लुकाएर मैले गहना बनाएर लगाएर हिँड्न मिल्ने हो र ? कोरोना पुँजी हो र चाहिएको बेलामा लगानी गर्न ? झिल्कोजस्तो अलिकतिले पनि सर्छ भन्ने कुरा किन लुकाउनु ? लुकाएर मलाई के फाइदा छ र ?

लुकाउने कुरा होइन, हामीले लुकाएका छैनौँ । यो कोरोना लुकायो भन्नेहरूले भनिदिनुपर्‍यो कहाँ लुकाइएको छ । हामी च्यापच्याप समाएर ल्याउछौँ । परीक्षणविना नै कोरोना यहाँ–यहाँ छ भन्छन् ।

राज्य नागरिकको स्वास्थ्यप्रति संवेदनशील छ । उपचार गर्ने कुरामा क्षमताले भ्याएसम्म हामी उपचार गर्छौं । कुनै बाहना गरेर मानिसको स्वास्थ्यमा खेलवाड गर्दैनौँ ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयका हरेक कार्यक्रम जनताको स्वास्थ्य संवेदनासँग जोडिएको हुन्छ । कोरोनासँगै स्वास्थ्यका अन्य कार्यक्रमहरू कसरी अघि बढाइरहनु भएको छ ?

प्राकृतिक विपत्तिबाट उत्पन्न हुनसक्ने रोग तथा महामारी, अन्य सरुवा रोग लगायत सबै कुरामा हाम्रो ध्यान गएको छ । कोरोना नहुँदा विगतमा जुन हाम्रा आन्तरिक तयारी हुन्थे, ती कायमै राखेका छौँ । कोरोनासँगै अहिले वर्षाका कारण हुने जोखिम र महामारीको पनि डर छ । सोहीअनुसार रोग तथा औषधिको उपलब्धताको विषयमा हामी लागिरहेका छौँ ।

अन्य रोग नियन्त्रणको काम हाम्रो नियमित जिम्मेवारी हो । त्यो जिम्मेवारी पूरा गर्न हाम्रा योजनाहरू नियमित छन् । कोरोना र अन्य महामारीका लागि हामी र हाम्रा मातहतका निकायहरू उच्च सतर्कतामा छौँ । कोरोनाका मात्र पछि लागेर हामीले अन्य रोग र संक्रमणको जोखिम बेवास्ता गरेका छैनौँ ।

कोरोनाले न कुनै पार्टी हेर्छ, न जात, लिङ्ग न धर्म हेर्छ, वर्ण । न कुनै सीमाना हेर्छ । यो महामारीलाई परास्त गर्न आग्रह र पूर्वाग्रहभन्दा माथि उठेर एकताबद्ध भएर लड्दामात्र विजय प्राप्त गर्न सक्छौँ ।


भर्खर

0