कांग्रेसको अबको यात्रा– प्रतिरक्षात्मक होइन आक्रामक « Khabarhub

कांग्रेसको अबको यात्रा– प्रतिरक्षात्मक होइन आक्रामक


६ फाल्गुन २०७५, सोमबार  

पढ्न लाग्ने समय : 4 मिनेट


3
Shares
  • change font
  • change font
  • change font

निर्वाचनमा पराजय र कम्युनिस्टको सरकार गठनसँगै नेपाली कांग्रेस नयाँ मोडमा आएर उभिएको छ । पार्टीभित्रै आरोप प्रत्यारोप तथा अन्तरसंघर्षका नयाँ दृश्यहरु बाहिर देखिने गरि पोखिए भने नेपाली कांग्रेस सडक तथा सदनमा प्रभावकारी रुपमा प्रस्तुत हुन नसकेको गुनासोसमेत सुनिए ।

पार्टीभित्रै कम्युनिस्टसँग लड्न थप शक्ति आर्जन गर्नुपर्ने, नेतृत्वमा फेरबदल गर्नु पर्ने आवाजहरु पनि उठे । पार्टीबाहिर पनि नेपाली कांग्रेसभित्र वैचारिक चिन्तन र बहसको राजनीति सकिएको र कांग्रेस अरु राजनीतिक शक्तिहरुका मुद्दाहरुसँगै बगेको आरोप लगाउने काम भए ।

यसरी हेर्दा नेपाली कांग्रेस आज वैचारिक, रणनैतिक, सैद्दान्तिक र सांगठनिक गरि दोहोरो चुनौतीको सामना गरिरहेको छ । नेपाली कांग्रेसको जीवनमा न यी चुनौतिहरु नयाँ नै हुन् न त यिनीहरुको औषधि नै नभएको होस् । जसमध्ये केही वास्तविकता भन्दा टाढाका आरोपहरुपनि छन् ।

समाजका सबै परिवर्तन एकै आन्दोलनले ल्याउने होइन । न त समाज विकाससँगै उत्पन्न हुने सबै परिवर्तनका जनआकांक्षाहरुको नेतृत्व एक दल विषेशले मात्रै गर्ने हो

नेपाली कांग्रेस लामो इतिहास बोकेको पार्टी हो । जब एउटा पार्टी दीर्घ जीवन बाँच्छ, यसभित्र सम्बद्ध सबै नेता कार्यकर्ता स्वभावैले एकै आवस्यकता, एकै विचार र एकै गन्तव्य बोकेर हिँडेका हुन्छन् भन्ने हुँदैन । मोटामोटी रुपमा उनीहरु एक बृहद वैचारिक छाताभित्र बस्ने कोशिस गर्दछन् र लगभग समान आवश्यकता र गन्तव्य साथ अगाडि बढ्छन् ।

फरक– फरक कालखण्डमा सम्बद्ध नेताकार्यकर्ताहरुको सामाजिक मुद्दाहरुप्रति फरक फरक दृष्टिकोण रहनु स्वभाविकै हो । तर एकै सैद्दान्तिक दृष्टिमा पनि फरक–फरक घटना तथा सामाजिक परिस्थितिहरुको विश्लेषण गर्दा पनि युगअनुसारका विचार र परिस्थिति बन्नु स्वभाविक हो ।

एकै सिद्दान्तलाई अलग युगका फरक विचार, परिस्थिति, सम्भावना र पृष्ठभूमि बोकेका नेता कार्यकर्ताहरुले विश्लेषण र अनुमोदन गर्दासमेत फरक परिणाम तथा त्यसप्रतिको सार्वजनिक प्रतिक्रिया आउनु स्वाभाविक नै हो ।

समाजका सबै परिवर्तन एकै आन्दोलनले ल्याउने होइन । न त समाज विकाससँगै उत्पन्न हुने सबै परिवर्तनका जनआकांक्षाहरुको नेतृत्व एक दल विषेशले मात्रै गर्ने हो ।

महत्त्वपूर्ण विषय के हो भने एउटा पार्टीले समाज परिवर्तनसँगै उत्पन्न हुँदै जाने समाजका विविध पक्षहरुलाई कसरी सम्बोधन गर्छ र आफ्नो सान्दर्भिकता कसरि पुष्टि गर्दछ भन्ने हो ।

अहिले आरोप लगाइएको जस्तो नेपाली कांग्रेसले मुद्दा नै नबोकेको होइन । बरु नयाँ दलहरुले आज बोकेका मुद्दाहरु नेपाली कांग्रेसले प्रारम्भमा नै बोकेको थियो । तर इतिहासमा यी मुद्दाहरुको ’इन्टेंसिटी’ तलमाथि भने भएको छ । गणतन्त्र, संघीयता, धर्म निरपेक्षता, सामाजिक न्याय तथा आर्थिक असमानताका बारेमा नेपाली कांग्रेसको आफ्नै वैचारिक दृष्टिकोण छ, भने कयौं मुद्दाहरुमा वैचारिक विविधता पनि रहेको छ । पार्टी जीवनको पूवार्धमा (विसं.२००७/२०१५) नेपाली कांग्रेसले संविधानसभाबाट संविधान बनाउने र संविधानको स्वामित्व राजाले नभई जनताले लिने कुरा जोडतोडका साथ उठायो । सम्पत्तिको स्वामित्व र भूमिसुधार नेपाली कांग्रेसकै मुद्दा हो । विसं २०२१ को भूमिसुधार नेपाली कांग्रेसकै संघर्षको प्रतिफल हो । २०५८ को भूमिसुधार नेपाली कांग्रेसले नै गरेको थियो ।

जातिप्रथा, धार्मिक अन्धविश्वास, सामाजिक वहिष्करण र आर्थिक उत्पीडन तथा क्षेत्रीय विषमताको शान्तिपूर्ण समाधानका निम्तिसमेत नेपाली कांग्रेसले पहलकदमी नगरेको होइन । कमैय्या मुक्ति, दलित आयोग, हलिया मुक्ति, जनजाती आयोग नेपाली कांग्रेसकै नेतृत्वमा बने । अन्याय र वहिष्करणमा परेको समुदायका लागि यी कदमहरु सामान्य थिएनन् तर नेपाली कांग्रेसले आफ्नो नेतृत्वमा भएका यी परिवर्तनहरुलाई जनतामाझ स्थापित गर्न कतै कमजोरी भयो ।

अर्कोतिर नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनले यी मुद्दाहरुलाई चर्कोरुपमा जनसमुदाय माझ लगे र यी मुद्दाहरुकोे स्वामित्व उनीहरुले लिए जस्तो देखियो ।

वाह्यरुपमा आफूलाई प्रगतिशील देखाउने र भित्री रुपमा प्रतिक्रियावादी शक्तिहरूसित नै सहकार्य गर्ने कुरामा कम्युनिस्टहरुकलागि पञ्चायतकालिन समय अति महत्त्वपूर्ण रह्यो ।

साम्यवादको सपना अव्यवहारिक र प्राप्त गर्न नसकिने गन्तव्य हो । समाज विकासको प्राप्त गर्न सकिने गन्तव्य प्रजातान्त्रिक समाजवाद नै हो भन्नेकुरा जनतासम्म स्थापित गर्नु जरुरि छ

एकातिर दरबारिया शक्तिहरुसित सहकार्य गरेर कांग्रेस विरोधमा उत्रिने र अर्कोतिर दरबारको सहयोग लिएर आफूलाई बलियो बनाउने कुरामा पञ्चायत शाशनलाई नै कम्युनिस्टहरुले सर्वाधिक उपयोग गरे ।

त्यसपछि पनि केहि कम्युनिस्ट घटकहरु सत्ताको उपयोग गर्न थाले भने कोही भूमिगत र अर्धभूमिगत रुपमा काम गर्दै गए । यहि शिलशिलामा माओवादी आन्दोलन भयो । स्वभावैले माओवादी आन्दोलन अलि बढी नै आक्रामक र क्रान्तिकारी देखियो र जनतामा भ्रम छर्न सफल भयो । आज संघीयता, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता उसैका मुद्दाका रुपमा स्थापित हुन पुगे ।

तर यी विषयमा न त कांग्रेस मौन नै रह्यो न त विरुद्धमा नै उभियो । जनता र प्रजातन्त्रका पक्षमा नेपाली कांग्रेसले सबैसित सहकार्य ग¥यो । कांग्रेस प्रतिकूल अवस्थामा तब पुग्यो जब मुख्य कम्युनिस्ट घटकहरु रणनैतिकरुपमा एकै चुनावी मोर्चामा उभिए ।

अन्योल सुल्झाउने उपाय

जब कांग्रेसलाई चुनावी राजनीतिमा अप्ठ्यारो प¥यो तब अन्तरिक विवाद र आरोप प्रत्यारोपहरू आगाडि आउन थाले । विषयवस्तुको गहिराईमा गएर विश्लेषण गर्दा नेपाली कांग्रेस भित्रको अन्योल यी ३ उपायले सुल्झाउन सकिन्छ–

(१) समाजमा स्थापित नयाँ आर्थिक एवं राजनीतिक मुद्दाहरुप्रति नेपाली कांग्रेसको स्पष्ट वैचारिक खाका तयार गर्नु पर्दछ
२) कम्युनिस्टहरुसित प्रतिस्पर्धा गर्न आवस्यक पर्ने संगठनिक विस्तार र यसको वैचारिक पुनर्जीवन
३) नेतृत्वमा पुग्ने आन्तरिक प्रतिस्पर्धाको प्रजातान्त्रिक व्यवस्थापन ।

समाज गतिशिल हुन्छ र समाज विकाससँगै यसका मुद्दाहरु परिवर्तन हुने गर्दछन् । नेपाली कांग्रेसले समाजमा पैदा हुने मुद्दाहरुको नेतृत्व गर्नु पर्दछ । चाहे त्यो सामाजिक न्यायको समावेशीकरणको मुद्दा होस् या आर्थिक असमानता र श्रोतको न्यायोचित वितरणको मुद्दा होस्, नेपाली कांग्रेस अब प्रतिरक्षात्मक नभई आक्रामकरुपमा प्रस्तुत हुनु पर्दछ ।

लैंगिक, क्षत्रीय, जातीजन्य भेदहरुको सुक्ष्म विश्लेषण गरि नयाँ समाज निर्माणको मोर्चा नेपाली कांग्रेसले सम्हाल्न सक्नुपर्दछ । विपन्न समुदायका मानिसहरुलाई आर्थिक न्याय दिलाउने थुप्रै बाटाहरु छन् ।

सार्वजनिक शिक्षा, सार्वजनिक विद्यालयहरुको पुनर्निर्माण र सवलीकरण यो देशका जनताहरु सित जोडिएको मुद्दा हो । नयाँ वर्ग शिक्षाकै माध्यमबाट निर्माण हुँदैछ, नेपाली कांग्रेस यसमा स्पस्ट नीतिका साथ अगाडि पढ्नु पर्दछ ।

नेपाली कांग्रेसको चुनौती भनेको समग्र वैचारिक जागरण र राजनीतिक परिवर्तनको नेतृत्व गर्दै नयाँ पिढीका लागि सुरक्षित र समृद्ध भविष्य सुनिश्चि गर्नु नै हो । यसका लागि पार्टीको आन्तरिक जीवनदेखि वैचारिक र सांगठनिक पक्षको पुनर्अभिमुखीकरण तथा पुनर्ताजकीकरण जरुरी छ ।

सार्वजनिक, स्वास्थ्य, करनीति, हिन्दू समाजमा जातिप्रथा सँगै जोडिएको सम्पत्तिको स्वामित्व र सामाजिक प्रतिष्ठाको सवाल, क्षेत्रीय विवेध र शक्ति तथा श्रोतको विकेन्द्रीकरणको मुद्दा, वितरणसँगै श्रोत उत्पादन र संकलनको मुद्दा, राजनीति शुद्दीकरण, सार्वजनिक निर्णयमा पारदर्शिता र सहभागिताको विषय, महंगिदो निर्वाचन प्रणाली र चुनावी राजनीतिका दोषहरुको निराकरण तथा वास्तविक प्रजातन्त्र स्थपित गर्ने विषयसित सम्बन्धित मुद्दाहरुको उठान र पैरवी अब नेपाली कांग्रेसले गर्न सक्नु पर्दछ ।

साम्यवादको सपना अव्यवहारिक र प्राप्त गर्न नसकिने गन्तव्य हो । समाज विकासको प्राप्त गर्न सकिने गन्तव्य प्रजातान्त्रिक समाजवाद नै हो भन्नेकुरा जनतासम्म स्थापित गर्नु जरुरि छ ।

पार्टी संगठनको संख्यात्मक विस्तारले मात्रै अब पुग्दैन । संगठनको गुणात्मक विस्तार तथा वैचारिक पुनर्जीवनमा ध्यान दिनु पनि उत्तिकै जरुरि छ ।

यसकालागी नेपाली कांग्रेसले केन्द्रदेखि स्थानीय तहसम्म नयाँ जीवन तरंगित गर्न जरुरि छ । जसले गर्दा कांग्रेस संगठनिक रुपमा बलियो हुनेछ र कम्युनिस्ट प्रोपोगान्डासित लड्न सजिलो हुनेछ ।

पार्टीमा नेतृत्व स्थापना र व्यवस्थापनको मुद्दा नेताहरुको महत्त्वाकांक्षा समायोजन र नयाँ प्रतिभा सदुपयोगसँग बढी अन्तरसम्बन्धित छ । फरक विचार र नीतिगत दृष्टिकोण नहुँदा पनि समय समयमा उठ्ने वैमनस्यताले हामीलाई नयाँ गन्तव्यमा पुर्‍याउन सक्दैन ।

नेपाली कांग्रेसको चुनौती भनेको समग्र वैचारिक जागरण र राजनीतिक परिवर्तनको नेतृत्व गर्दै नयाँ पिढीका लागि सुरक्षित र समृद्ध भविष्य सुनिश्चि गर्नु नै हो । यसका लागि पार्टीको आन्तरिक जीवनदेखि वैचारिक र सांगठनिक पक्षको पुनर्अभिमुखीकरण तथा पुनर्ताजकीकरण जरुरी छ ।

प्रकाशित मिति : ६ फाल्गुन २०७५, सोमबार  ११ : ३० बजे

मर्स्याङ्दी गाउँपालिकाले एचआईभी संक्रमितलाई मासिक भत्ता दिने

लमजुङ – लमजुङको मर्स्याङ्दी गाउँपालिकाले पालिकाभित्रका एचआईभी संक्रमितलाई मासिक भत्ता

शून्य लागतमा एक हजार कामदार मलेसिया जान पाउने

काठमाडौं– वैदेशिक रोजगारीका लागि एक हजार नेपाली शून्य लागतमा मलेसिया

उपनिवेशको प्रभाव हटाउँदै फ्रान्स

फ्रान्सको आजको दिनको शक्ति र बलमा कुनै समय आफ्नै उपनिवेशमा

माओवादी स्थायी कमिटी बैठक बस्दै : पदाधिकारी टुंगो लगाउने

काठमाडौं- पदाधिकारी टुंगो लगाउने दबाबमा परेको सत्तासीन नेकपा माओवादी केन्द्रको

शुक्रबार बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिममा भारी वर्षाको सम्भावना

काठमाडौं – शुक्रबार बिहान गण्डकी र लुम्बिनीमा वर्षा भइरहेको छ