लागुऔषध उत्पादन गर्न नेपालका किसानलाई भारतीयको लगानी! « Khabarhub

लागुऔषध उत्पादन गर्न नेपालका किसानलाई भारतीयको लगानी!



काठमाडौं–विभिन्न घटना हेर्दा आपराधिक पृष्ठभूमीका व्यक्तिले आश्रय लिने गरेको नेपाल लागुऔषध कारोबारका रुपमा पनि अगाडि नै देखिएको छ । धार्मिक महत्व राख्ने फलफूलमा पनि लागू औषध हुने गरेको तथ्य पाएका तस्करले त्यसैको फाइदा उठाउँदै कम आयस्रोत भएका किसानलाई लागुऔषध जन्य उत्पादन गराउन लगानी नै गर्ने गरेको पाइएको छ ।

त्यसैले पनि नेपालमा लागुऔषध प्रयोग र तस्करीका हिसावले मात्र नभई उत्पादनका हिसाबले पनि धेरै चुनौती देखाएको छ ।

जानकारहरुका अनुसार, नेपालमा दुई प्रकारका लागुऔषधको उत्पादन हुन्छ । एक गाँजा, अर्को अफिम । विज्ञहरूका अनुसार, दुई ठूला राष्ट्र चीन र भारतको माग पूरा गर्न पनि नेपालमा गाँजा र अफिम उत्पादन हुन्छ । हुन त नेपालमा गाँजा र अफिमबाहेक भाँङ तथा धतुरो पनि उत्पादन हुन्छ । तर भाङ र धतुरो व्यवसायिक समस्याका रुपमा देखिएको छैन ।

जताततै गाँजा अफिम नष्ट गर्दै प्रहरी

वैशाख २६ गते म्याग्दीको अन्नपुर्ण गाउँपालिकामा ५ रोपनीमा फैलिएको गाँजा खेती प्रहरीले नष्ट गर्‍यो । गाउँमा गाँजाको व्यवसायिक खेती भइरहेको सूचनापछि गाँजा नष्ट गरेको प्रहरीको भनाई छ । वैशाख २० गते यतामात्र जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाजुराले जिल्लाका विभिन्न स्थान गरी २७ रोपनी भन्दा बढी जग्गामा खेती गरिएको गाँजा खेती नष्ट गरेको छ । ती स्थानहरुका बर्षौं देखि गाँजाको खेती हुँदै आएको प्रहरी अनुसन्धानबाट खुलेको छ ।

बैशाख २८ गते, रुकुम जिल्लाको भुमे गाउँपालीकामा पनि प्रहरीले दुई रोपनी जग्गामा लगाइएको गाँजा खेती नष्ट गर्‍यो । बैशाख महिनामा मात्र प्रहरीले रुकुममा मात्र विभिन्न स्थानमा ६५ रोपनी भन्दा बढी जग्गामा लगाइएको अफिम खेती नष्ट गरेको छ । वैशाख १५ यता मात्र धनगढी उपमहानगरपालिकाका विभिन्न स्थानमा प्रहरीले ठूलो परिमाणमा गाँजा खेती नष्ट गर्‍यो । यी त पछिल्लो दुई साता यताका घटना मात्र हुन । प्रहरी प्रवक्ता विश्वराज पोखरेलका अनुसार, अहिले प्रहरीले देशका विभिन्न जिल्लाहरुमा गाँजा र अफिम नष्ट गर्ने काम गरिरहेको छ ।

काठमाडौं उपत्यकामै पनि गाँजाको खेती हुन्छ । महानगरीय प्रहरी परिसर लतिलपुरको टोलीले केही समय अघि ललितपुरको बालकुमारी गुजेपोखरीस्थित सयौं रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको सार्वजानिक जग्गामा हुने गाँजा खेती नष्ट गरेको थियो । स्थानीयबासीहरुका अनुसार, व्यवसायीक खेती नभएपनि बर्षौदेखि गुजेपोखरी क्षेत्रमा गाँजाको उत्पादन हुँदै आएको छ । अनि, लुकिचोरी नै सहि, त्यहाँबाट दुर्व्यसनीहरुले गाँजा लैजाने र सेवन गर्ने गर्छन् । राजधानी नजिकै रहेको फर्पिङ आसपासको क्षेत्रबाट पनि प्रहरीले बर्षेनी ठूलो परिमाणमा गाँजा नष्ट गर्दै आएको छ ।

नेपालमा वर्षेनी ठूलो परिमाणमा बरामदु हुने गाँजा र अफिमको तथ्याङ्ले पनि देशका विभिन्न स्थानमा यसको खेती मौलाएको पुष्टि हुन्छ । प्रहरीको लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरोको तथ्याङक अनुसार प्रहरीले पछिल्लो तीन बर्षको अवधिमा मात्र १ हजार २ सय ३५ विगाहा जग्गामा लगाएको गाँजा नष्ट गरेको छ भने २ सय ८५ विगा जग्गामा खेती गरेको अफिम नष्ट गरेको छ । यता प्रहरीले नेपालमा बर्षेनी ठूलो परिमाणमा गाँजा र अफिम समेत बरामद् गर्दै आइरहेको छ ।


स्रोत : प्रहरी प्रधान कार्यालय र लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरो

नेपालका आधा भन्दा बढी जिल्लामा लागुऔषधको खेती

जानकारहरुका अनुसार, अहिले नेपालका आधा भन्दा बढी जिल्लाहरुमा लागुऔषधको खेती हुँदै आएको छ । लागुऔषध विश्लेषक कृष्णप्रसाद त्रिपाठी भन्छन् –पहिले पहिले नेपालका ७/८ वटा जिल्लामा मात्र व्यवसायिक रुपमा गाँजा र अफिम उत्पादन हुने गरेको थियो । त्यसमध्ये तराइका केही जिल्लाका साथ मकवानपुर र धादिङ पर्थे । तर, अहिले रुकुम, रोल्पा, बाजुरा, भोजपुर, खोटाङ, रामेछापलगायत पहाडी जिल्लामा व्यवसायिक रुपमा गाँजाको खेती हुन्छ ।

यसबाहेका तराईका सिरहा, सप्तरी, महोत्तरी, धनुषालगायतका जिल्लामा अफिम खेती हुने गर्छ । विश्लेषक त्रिपाठी भन्छन्–अहिले नेपालका आधा भन्दा बढी जिल्लामा प्रत्यक्ष या अप्रत्यक्ष रुपमा लागुऔषधको खेती हुन्छ । यो कुरा नेपाल प्रहरीको लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरोका प्रमुख डिआइजी दिनेश अमात्य पनि स्वीर्काछन् । उनि भन्छन् –अहिले नेपालका अधिकांश जिल्लामा गाँजा तथा अफिम उत्पादन हुन्छ । अहिले पनि प्रहरीले निरन्तर रुपमा गाँजा तथा अफिम खेती नष्ट गरिरहेको छ ।

भारतीय तस्करको पैसा : नेपाली कृषकको खेती

नेपालमा अबैध रुपमा उत्पादन हुने गाँजा भन्दा पनि अझ बढी अफिममा फाइदा हुने भएकाले तस्करले लुकिछिपी खेती गर्न लगाउने गरेको पाइएको छ । पूर्वडिआइजी हेमन्त मल्ल भन्छन्– सीमित पैसा पाउने लोभमा नेपाली कृषकहरुले गाँजा तथा अफिमको खेती गर्छन् । अनि उनिहरुलाई गाँजा तथा अफिम खेती गर्न तस्करहरुले उक्साउने गरेका छन् ।

उनि थप्छन्–नेपाली कृषकहरुलाई भारतीय तस्करहरु आएर गाँजा र अफिम खेती गर्न बीउ, मल तथा पैसा दिने गरेका छन् । अहिलेकै अवस्थामा गाँजा र अफिम उत्पादन हुँदै जाने हो भने नेपाल पनि अफगानिस्तान जस्तै लागुऔषध उत्पादनको केन्द्र बन्ने विश्लेषकहरुको ठहर छ । हुन त नेपालमा विश्वका अन्य मुलुकमा जस्तो पूर्ण नाफामुखी र संगठनात्मक रूपमा लागुऔषध वितरण गर्ने सञ्जाल भने देखिएको छैन । तर, थुप्रै युवा प्रभावित भैरहेको अवस्थामा यसको कारोबार भने दिन प्रतिदिन बढिरहेको छ ।

त्यसो त अहिले गाँजाको उत्पादन माथिको प्रतिबन्ध खुलाउनु पर्छ भनेर पनि आवाज उठ्न थालेका छन् । तर, विज्ञहरु भने प्रतिबन्ध खुलाउन नहुने तर्क गर्छन, लागुऔषध विश्लेषक कृष्ण त्रिपाठी भन्छन्–गाँजा कतिपय औषधीका रुपमा पनि प्रयोग हुन्छ तर, यसको फाइदा भन्दा बेफाइदा बढी छन् । किनकी यो लागुऔषध हो औषधीका बहानामा यसलाई खुला गर्दा यसको दुरुपयोग बढी हुन्छ, नियमनको दायरा भन्दा बाहिर जान्छ त्यसले यसको प्रतिबन्द खुलाउन हुँदैन।

नियन्त्रणमा समस्या के ?

नेपाल प्रहरीले लागुऔषध नियन्त्रण गर्ने भन्दै ब्यूरो नै बनाएर थुप्रै जनशक्ति छुट्याएपनि प्रविधिको अभावमा उपलब्धिमुलक नतिजा निकाल्न सकेको छैन । यति सम्मकी कुन लागुऔषध हो या कुन होइन भनेर छुट्याउने प्रविधि समेत प्रहरीसँग छैन। ब्यूरोका डिआइजी अमात्य भन्छन्–लागुऔषध नियन्त्रण प्रहरी एक्लैले मात्र सम्भव छैन । त्यसका लागि सवै पक्ष सतर्क हुनुपर्छ। अझ मुख्य कुरा यसको असर बारे सचेतना फैलाउनु आवश्यक छ । अनि नियन्त्रण गर्न बसेका नियमनकारी नियकालाई पनि समय सापेक्ष प्रविधियुक्त बनाइनु पर्छ ।

पूर्वडिआइजी मल्लका अनुसार, लागु औषधको उत्पादन दुर्गमका किसानहरुले गर्ने गरेका छन् । उनिहरुलाई लागुऔषध तस्करले खर्च दिन्छन् । सोही अनुरुप गरीब किसानहरुले रोजीरोटीकै लागि पनि यस्तो खेती गर्ने गरेका छन् । त्यसैले यसको नियन्त्रणका लागि सरकारले कृषकहरुलाई विकल्पका साथ योेजना ल्याउनुपर्छ ।

प्रकाशित मिति : २ जेठ २०७६, बिहीबार  १० : ०३ बजे

नेदरल्याण्ड्सविरुद्ध पाकिस्तानको रोमाञ्चक जित

काठमाडौं । नेदरल्याण्ड्सविरुद्धको पहिलो एकदिवसीय क्रिकेटमा पाकिस्तानले जित हात पारेको

एमाले पाँच एजेण्डा लिएर निर्वाचनमा जाने

काठमाडौँ– नेकपा (एमाले)का उपमहासचिव प्रदीप ज्ञवालीले आफूहरुको पार्टी पाँच एजेण्डा

कर्णालीमा ‘हेल्लो मुख्यमन्त्री’ कार्यक्रम सञ्चालन हुँदै

सुर्खेत– कर्णाली प्रदेश सरकारले ‘हेल्लो मुख्यमन्त्री’ हटलाइन सेवा सञ्चालनको तयारी

शोधानान्तर घाटा दुई खर्ब ५५ अर्ब

काठमाडौँ– देशभित्र भित्रिनेभन्दा बाहिरिने रकमको मात्रामा वृद्धि भएको छ ।

बाँकेबाट लागुऔषधसहित दुईजना पक्राउ

बाँके– नेपालगन्जको जमुनाह नाकाबाट प्रतिबन्धित लागुऔषधसहित दुईजनालाई प्रहरीले पक्राउ गरेको