अष्ट्रेलिया समृद्ध हुनुका भित्री पाटा र नेपालले सिक्नुपर्ने पाठ « Khabarhub

अष्ट्रेलिया समृद्ध हुनुका भित्री पाटा र नेपालले सिक्नुपर्ने पाठ



हरेक वर्ष अध्ययनका लागि दशौँ हजार नेपालीहरु अष्ट्रेलिया जाने गर्छन् । अध्ययन मात्र नभई रोजगारी र भ्रमणका लागि पनि नेपालीहरु अष्ट्रेलिया जाने गरेका छन् । अष्ट्रेलिया नेपाली मात्र होइन, विश्वका लाखौं मानिसका लागि गन्तव्य मुलुक पनि हो ।

शिक्षा क्षेत्रमा मात्र नभई स्वास्थ्य, गुणस्तरीय जीवन, रोजगारी, सामाजिक सुरक्षा लगायतका क्षेत्रमा अष्ट्रेलियाको नाम अगाडि आउँछ । त्यस्तै, अष्ट्रेलियाको समृद्धि विश्वका लागि गतिलो उदाहरणको रुपमा रहेको छ ।

करीब ७७ लाख वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफल रहेको अष्ट्रेलियाको जनसङ्ख्या भने २ करोड ५० लाख मात्र छ । यसअनुसार क्षेत्रफलमा नेपालभन्दा ५१ गुणा ठूलो अष्ट्रेलियाको जनसङ्ख्या भने नेपालको भन्दा थोरै छ ।

इतिहास

सन् १७७० मा महान् बेलायती खोजकर्ता कप्तान जेम्स कुकले अष्ट्रेलियाको भूमि पत्ता लगाई ‘न्यू साउथ वेल्स’को भू–भागमा बेलायती नियन्त्रणको घोषणा गरेका थिए । पछि सन् १७८८ मा कप्तान अर्थर फिलिपले सिड्नी शहरमा कारागार उपनिवेशको स्थापना गरी बेलायतमा सजाय काट्ने अपराधीलाई अष्ट्रेलिया ल्याउन थालेका थिए ।

सन् १८२९ मा पर्थ शहर आसपास पश्चिम अष्ट्रेलियामा बेलायतको नयाँ उपनिवेश घोषणा गरिएको थियो ।

त्यसपछि सन् १८३६ मा साउथ अष्ट्रेलियाको भूमिमा बेलायतको नयाँ उपनिवेश स्थापना गरिएको थियो । सन् १८५० को दशकमा अष्ट्रेलियामा सुन पत्ता लागेपछि बेलायत तथा युरोपका विभिन्न मुलुकबाट मानिसहरु आउन थाले ।

सोही क्रममा त्यहाँको जनसङ्ख्या १० लाखभन्दा धेरै हुन पुग्यो । यसको प्रभाव स्वरुप त्यहाँका आदिवासीहरुको सङ्ख्या भने ह्वात्तै घट्न पुग्यो । १९०१ मा अष्ट्रेलियाका सम्पूर्ण उपनिवेशलाई एकीकृत गरी बेलायतले ‘कमनवेल्थ अफ अष्ट्रेलिया’को घोषणा गर्‍यो । यसैबेला अष्ट्रेलियाको नयाँ आप्रवासन कानूनले गोरा जातिका मानिसलाई मात्र प्रवेश दिने नयाँ नीति अघि सार्‍यो ।

सन् १९११ मा क्यानबेरा शहरको स्थापना गरी त्यसलाई कमनवेल्थको नयाँ राजधानी घोषणा गरियो । पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्धमा बेलायती साम्राज्यका तर्फबाट युद्ध लडेको अष्ट्रेलियाले दोस्रो विश्वयुद्धपछि आफ्नो अर्थतन्त्र तथा श्रम बजारलाई अझ बिस्तार गर्न युरोपेली मुलुकबाट ठूलो संख्यामा आप्रवासी भित्र्याउन शुरु गर्‍यो ।

आप्रवासनको विषय अझै पनि अष्ट्रेलियामा निकै पेचिलो विषय बन्ने गरेको छ । धेरै लामो समयसम्म बेलायती साम्राज्य अन्तर्गत रहेको अष्ट्रेलियाले आफ्नो कानून आफैँ बनाएर लागू गर्न सक्नेगरी सन् १९८६ मा मात्र बेलायती साम्राज्यबाट पूर्ण रुपमा स्वतन्त्रता पायो ।

अर्थतन्त्रको इतिहास, १९ औँ शताब्दीसम्म

बेलायतको नयाँ उपनिवेशका रुपमा १८ औँ शताब्दीको अन्त्यसम्म अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्र निकै नै कमजोर थियो । त्यहाँका आदिवासीहरु परम्परागत कृषि पेशामा लागेका थिए भने बेलायती आप्रवासीहरु तुलनात्मक रुपमा केही आधुनिक कृषिकर्म गर्थे ।

परम्परागत तथा सामान्य कृषि क्षेत्रमा लागेका कारण त्यहाँको अर्थतन्त्र निकै कमजोर थियो । यसबाहेक यहाँका बासिन्दाहरुले प्राकृतिक स्रोतको दोहन गरी जीविकोपार्जन गर्दै आएका थिए ।

१८ औँ शताब्दीको अन्त्यतिर अष्ट्रेलियामा भेडा भित्र्याइयो । अष्ट्रेलियामा रैथाने प्रजाति नभएका कारण अष्ट्रेलियामा भेडापालन फस्टायो । सानो रुपमा ऊन व्यवसाय शुरु भयो । अझै पनि अष्ट्रेलियामा भेडापालन तथा ऊन व्यवसाय धेरै नाफामूलक उद्योगका रुपमा रहेको छ ।

अष्ट्रेलियामा १९ औँ शताब्दीको मध्यसम्म ह्वेल माछा मार्ने उद्योगको राम्रो विकास भएको थियो । यो बेलासम्म अष्ट्रेलियाको सबैभन्दा ठूलो निर्यात ह्वेल माछाको मासु र ह्वेलको तेल थियो । १९ औँ शताब्दीको मध्यतिर सुनखानी फेला परेपछि भने अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्रमा व्यापक सुधार आयो ।

यही बेला बेलायती बैंकहरुले अष्ट्रेलियामा सेवा बिस्तार गर्न थालिसकेका थिए । यही समयबाट त्यहाँ बैंकिङ सेवाको पनि विकास भएको थियो।

१८ औँ तथा १९ औँ शताब्दीमा बेलायतमा भएको औद्योगिक क्रान्तिपछि बेलायती नागरिकहरुमा औद्योगिक चेतना तथा सीपको विकास भइसकेको थियो ।

यसैअनुसार सन् १८५० को दशकमा सुनखानी पत्ता लागेपछि अष्ट्रेलिया आएका बेलायती आप्रवासीले उनीहरुसँगै औद्योगिक क्रान्तिलाई अष्ट्रेलिया भित्र्याए ।

यहीँबाट अष्ट्रलिया औद्योगिकीकरणतर्फ उन्मुख भयो । व्यापारिक गतिविधि फस्टाउन थाले भने सुन तथा बहुमूल्य धातुहरु बेलायततर्फ निकासी गर्नका लागि अष्ट्रेलियामा रेल, पानीजहाज तथा अन्य यातायातका क्षेत्रमा पूर्वाधारहरुको विकास भयो । यसबेला ब्रिस्बेन, एडिलेड, मेलबर्न, पर्थ, सिड्नीलगायतका वस्ती शहरीकरणतर्फ उन्मुख हुन थाले ।

अस्पताल, शैक्षिक संस्थान तथा अन्य क्षेत्रको विकासले पनि यही समयबाट तीव्रता पायो । औद्योगीकरणका कारण अष्ट्रेलियामा श्रमशक्तिको समेत अभाव हुन थाल्यो । यस्तो अवस्थामा अष्ट्रेलियाले बेलायतसहित युरोपेली मुलुकबाट आप्रवासी कामदार भित्र्याउन थाल्यो ।

औद्योगीकरणको बाटोमा अघि बढिरहेको अष्ट्रेलियामा उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लागानी बढ्न थाल्यो ।

लगानीका कारण रोजगारी बढ्यो भने यससँगै त्यहाँका मानिसहरुको जीवनस्तर पनि उकालो लाग्यो । यसबेला अष्ट्रेलियाका जनताको जीवनस्तर विश्वका औसत मुलुक तथा बेलायतका अन्य उपनिवेशभन्दा धेरै नै माथि पुगिसकेको थियो ।

१९ औँ शताब्दीपछिको त्यो परिवर्तन

२० औँ शताब्दीको शुरुमा बेलायतको अधिनमा अष्ट्रेलियाका भूभागमा रहेका विभिन्न उपनिवेशहरु एकीकृत भए । योसँगै अष्ट्रेलियाले बेलायतबाट एक हदसम्मको स्वायत्तता पायो ।

स्वायत्ततासँगै अष्ट्रेलियामा संरक्षणवादी पार्टीको नेतृत्वमा पहलो सरकार गठन भयो । पछि सन् १९०४ मा त्यहाँ मजदुर आन्दोलनमार्फत् गठन भएको लेबर पार्टीले सरकार गठन गर्‍यो ।

लेबर सरकारले त्यहाँ मजदुरको अधिकार, न्यूनतम ज्याला, स्वदेशी उत्पादन तथा लगानीलाई प्राथमिकता दिन थाल्यो । सन् १९१० मा अष्ट्रेलियाले आफ्नै अष्ट्रेलियन पाउण्ड नामक मुद्रा प्रचलनमा ल्यायो । त्यसपछि सन् १९१४ मा पहिलो विश्वयुद्ध शुरु भयो ।

अझै पनि बेलायती साम्राज्यको अधिनमा रहेको अष्ट्रेलियाले पनि युद्धमा सहभागिता जनायो । पहिलो विश्वयुद्धको मुख्य युद्धभूमि युरोपभन्दा धेरै टाढा रहेकाले यस समयमा अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्र भने उकालो लाग्यो ।

पहिलो विश्वयुद्धका क्रममा युरोपको अर्थतन्त्र ओरालो लाग्ने क्रममा थियो । यस्तो अवस्थामा अष्ट्रेलियाले बेलायतमा युद्धका लागि आवश्यक कच्चा सामानको उत्पादनलाई बढायो । यसले अष्ट्रेलिया बेलायती साम्राज्यको सबैभन्दा ठूलो आपूर्तिकर्ता मुलुक बन्न सफल भएको थियो । यसबाट छोटो समयमा नै अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्रले गति लियो ।

त्यसपछि सन् १९३० मा विश्वमा आएको आर्थिक मन्दीको असर अष्ट्रेलियामा पनि पर्न गयो । उद्योग, बैंक, कृषिक्षेत्र, व्यापारलगायत अर्थतन्त्रका क्षेत्रमा आर्थिक मन्दीको नराम्रो असर पर्‍यो ।

आर्थिक मन्दीका कारण मुद्रास्फीति बढ्यो भने लाखौँ मानिसहरुले रोजगारी गुमाए । यसै कारण सिड्नीलगायत अष्ट्रेलियाका शहरहरुमा दंगा मच्चियो । सन् १९३० को दशकको अन्त्यतिरबाट भने अष्ट्रेलियामा छाएको आर्थिक मन्दीको गतिमा सुधारको संकेत देखिन थाल्यो ।

सन् १९४० को दशकको शुरुमा दोस्रो विश्वयुद्ध शुरु भयो । दोस्रो विश्वयुद्धमा पनि अष्ट्रेलिया बेलायती साम्राज्यको तर्फबाट सहभागी भयो । दोस्रो विश्वयुद्धमा अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्र अझ उकालो लाग्यो । अष्ट्रेलियाबाट विश्वयुद्धका लागि आवश्यक युद्ध सामग्रीको निर्यात पनि बढ्न थाल्यो । अष्ट्रेलियाको उद्योगहरु विविधिकरण भएका कारण हरेक क्षेत्रले विश्वयुद्धबाट लाभ लिन थाले ।

यसबाट अष्ट्रेलियाको उत्पादनमूलक उद्योगको बिस्तार भयो । आर्थिक मन्दीका कारण ओरालो लागेको अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्र एकाएक उकालो लाग्यो । ठूलो सङ्ख्यामा रोजगारी सिर्जना भयो । योबेला पुरुषमात्र नभई महिलाहरुलाई पनि श्रम बजारमा सामेल गराइयो ।

दोस्रो विश्वयुद्धमा उकालो लागेको अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्रले विश्वयुद्धपछि पनि निरन्तरता पाइरह्यो । उद्योगहरुको विकासका कारण थप जनशक्ति आवश्यक पर्न गयो । यस्तो अवस्थामा अष्ट्रेलियाले युद्धग्रस्त युरोपेली मुलुकबाट ठूलो सङ्ख्यामा आप्रवासी कामदार भित्र्याउन थाल्यो । युरोपबाट आएका आप्रवासीका कारण अष्ट्रेलिया बहुसाँस्कृतिक मुलुकको रुपमा स्थापित हुन सफल भयो ।

यसपछि अष्ट्रेलियामा बेलायती साम्राज्यबाट स्वतन्त्र हुनुपर्ने आवाज उठ्न थाल्यो । यसै बमोजिम सन् १९८६ मा बेलायतले अष्ट्रेलियालाई आफ्नो कानून आफै बनाउन र कार्यान्वयन गर्न सक्ने गरी स्वतन्त्रता दियो । कुनै हिंसा वा राजनीतिक संकटविनै अष्ट्रेलियाले स्वतन्त्रता पाएकै कारण अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्रमा कुनै असर पर्न पाएन ।

सन् १९७० को दशकमा अष्ट्रेलियाले नवउदारवादी आर्थिक नीति अख्तियार गर्‍यो । यसअनुसार अष्ट्रेलियाको बजार, उद्योग, वित्तीय तथा अन्य आर्थिक क्षेत्रमा व्यापक सुधार गरियो । आर्थिक गतिविधिलाई अझ परिष्कृत बनाउनका लागि यस क्षेत्रका नियम कानूनलाई अझ खुकुलो बनाइयो । बजारमा राज्यको नियन्त्रणलाई पनि सीमित पारियो । यसबाट अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्र मिश्रित नवउदारवादी अर्थतन्त्रमा परिणत भयो । यो अहिले पनि जारी छ ।

वर्तमान

अष्ट्रेलियामा हाल मिश्रित किसिमको अर्थव्यवस्था छ । यसअनुसार यहाँ खुला र उदार बजारमा आधारित अर्थव्यवस्था छ भने राज्यले लोककल्याणकारी कार्यक्रमलाई पनि निरन्तरता दिइरहेको छ ।

यसअनुसार यहाँको सामाजिक सुरक्षा, रोजगारी, स्वास्थ्य, शिक्षालगायतका सामाजिक क्षेत्रमा अष्ट्रेलियाले उल्लेखनीय प्रगति गरिरहेको छ । यहाँको औसत आय पनि उच्च छ । उत्पादन तथा सेवामूलक उद्योगमा आधारित यहाँको अर्थतन्त्रको ठूलो हिस्सा वित्त, पर्यटन, कृषि, उर्जा, खानी क्षेत्रले ओगटेको छ ।

अष्ट्रेलियाका मानिसहरुको आयसँगै जीवनस्तर पनि उच्च छ । यहाँको शहरी पर्यावरण पनि उदाहरणीय मानिन्छ । यस्तै नवप्रवर्तक, लगानी, नयाँ उद्योग सञ्चालनका लागि पनि अष्ट्रेलियाको नाम शीर्ष स्थानमा आउँछ । त्यसबाहेक यहाँको स्वास्थ्य, शिक्षा तथा रोजगारीको गुणस्तर पनि उच्च छ ।

कुनै समय गरीब तथा आर्थिक अवस्था निकै कमजोर रहेको अष्ट्रेलिया अहिले एक समुन्नत तथा समृद्ध मुलुकको रुपमा स्थापित हुन सफल भएको छ ।

प्रकाशित मिति : ७ जेठ २०७९, शनिबार  ८ : ४९ बजे

ठूला ढुङ्गा खस्दा डुम्रे–बेँसीसहर सडक अवरुद्ध

लमजुङ– अविरल वर्षासँगै गए राति ठूला ढुङ्गा खस्दा पुनः डुम्रे–बेँसीसहर

पृथ्वीराजमार्गको आँबुखैरेनी–मुग्लिन खण्ड अवरुद्ध

दमौली– मङ्गलबार रातिदेखि परेको वर्षाका कारण पहिरो जाँदा पृथ्वीराजमार्गअन्तर्गत तनहुँको

‘केन्द्रीय समिति बैठक र चुनावको समीक्षा हुनैपर्छ’

नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले गत मंसिरमा दोश्रो पटक पार्टी

अफगान भूकम्पमा मालिक गुमाएको कुकुर 

काबुल – अफगानिस्तानमा गत साता गएको भूकम्पले ठूलो जनधनको क्षति

पहिरोले बागलुङका दुई ठूला राजमार्ग अवरुद्ध

गलकोट – निरन्तरको वर्षाका कारण बागलुङका दुई ठूला राजमार्ग अवरुद्ध