कस्तो होला बाइडन प्रशासनको वैदेशिक सहायता रणनीति « Khabarhub

कस्तो होला बाइडन प्रशासनको वैदेशिक सहायता रणनीति



अमेरिकाको राष्ट्रपतिमा निवार्चित जो बाइडन प्रशासनको अन्तरिम समूहमा विकासका क्षेत्रमा धेरै अनुभव हासिल गरेका व्यक्तिहरू छन् ।

तर, उनीहरू हाल बाँचिरहेको समय उनीहरूले अनुभव हासिल गर्दाको समयभन्दा धेरै फरक छ । गएको चार वर्ष राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नेतृत्वमा रहेको अमेरिकी प्रशासनले वैदेशिक सहायताको राजनीतीकरण र विकास खर्चमा ठूलो कटौती गर्ने नयाँ ढाँचा अख्तियार गरेको छ ।

नयाँ आउने प्रशासनको तत्कालको प्राथमिकता विकाससँग जोडिएका मुद्दादेखि कोभिड–१९ जस्ता विषयसम्म वासिङ्टनको आर्थिक सहायताको दायरा र उसले ल्याउने विदेश नीतिको एजेण्डा कस्तो हुन्छ भन्ने कुराले दर्शाउनेछ ।

ट्रम्प प्रशासनको विकास सहायतामा दृष्टिकोण

हाल भएको जस्तो ट्रम्प प्रशासन सुरु हुने बेला संक्रमणकालसम्बन्धी खासै केही कुराकानी भएको थिएन । युएसएड लगायतका विकास संस्थाहरूलाई ट्रम्प प्रशासनका दौरान आएको पहिलो निर्देशन राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीति (एनएसएस) २०१७ मा समावेश थियो जहाँ एनएसएसले वैदेशिक सहायतालाई चीन र रसिया ‘महाशक्ति राष्ट्रहरूबीचको प्रतिस्पर्धा’ जित्ने रणनीतिका रूपमा प्रयोग गर्‍यो ।

उक्त रणनीतिमा अमेरिकाले आफ्ना प्रतिस्पर्धी देशहरूले विकासोन्मुदेशमा सञ्चालन गरेका विकास कार्यलाई लिएर हेर्ने दृष्टिकोणमा नयाँपन ल्याएको थियो ।

चीनले अघि सारेको बीआरआई परियोजना र रसियाको क्रेमलिन डिसइनफर्मेशन क्याम्पेनले विकाससम्बन्धी कार्यमा प्रभाव पार्न सक्ने ठहर गर्दै अमेरिकाको नीति त्यस्ता कार्यलाई जवाफ दिन सक्ने खालको हुनुपर्ने उनीहरूको निचोड थियो ।

बाइडनले आफ्ना विदेशमन्त्रीमा चयन गरेका एन्टोनी बिन्कनले आर्थिक सहयोग विदेश नीतिको केन्द्रमा रहनेबताएका छन् । यसरी हेर्दा अब आउने अमेरिकाको नयाँ प्रशासनले विकासलाई रणनीतिक प्रतिस्पर्धा र राष्ट्रिय सुरक्षाको माध्यम बनाउनेछ । 

यो दृष्टिकोण कार्यान्वयनमा समस्या आयो । एनएसएस कार्यालयमा यससम्बन्धी गरिएको सहमतिको मसी सुक्न नपाउँदै त्यो नीति बदलेर वैदेशिक सहायतालाई आफ्ना विरोधीसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने माध्यमका रूपमा विकास गरियो । नीति बद्ल्नु आफैँमा राम्रो भए पनि सौद्धान्तिक रूपमा त्यो विरोधाभासपूर्ण थियो जसका कारण आन्तरिकरूपमा त्यसलाई कहिल्यै सार्वजनिक गरिएन ।

योसँगै वैदेशिक सहायता बाह्य देशमा कार्यान्वयन गर्ने संस्थाहरूलाई पनि अमेरिका पहिलो नीतिपछि भएको बजेट कटौतीले अप्ठेरोमा पारेको थियो ।

बाइडनको विकास दृष्टिकोण

बाइडन प्रशासनले वैदेशिक सहायतालाई विदेश नीतिको एक महत्वपूर्ण पाटोको रूपमा बुझेको छ ।

बाइडनले आफ्ना विदेशमन्त्रीमा चयन गरेका एन्टोनी बिन्कनले आर्थिक सहयोग ‘विदेश नीतिको केन्द्रमा रहने’ बताएका छन् । यसरी हेर्दा अब आउने अमेरिकाको नयाँ प्रशासनले विकासलाई रणनीतिक प्रतिस्पर्धा र राष्ट्रिय सुरक्षाको माध्यम बनाउनेछ ।

यो ट्रम्पले अन्धाधुन्धरूपमा अघि सारेको अमेरिका पहिलो नीतिका तुलनामा धेरै राम्रो हुनेछ । यसले आफ्नो प्राथमिकताको क्षेत्र पहिल्याउँदै प्रतिस्पर्धी देशले विकासका क्षेत्रमा गरेको कामलाई टक्कर दिनेछ । प्रारम्भिक चरणमा यसले समावेश गर्ने क्षेत्र यस्ता हुनेछन् –

— कोरोनासँगै देखापरेको स्वास्थ्य क्षेत्रको समस्या समाधानमा यसको चासो   हुनेछ, जसमा युएसएडले महामारीका विषयमा गर्ने पूर्वानुमान कार्यक्रम समावेश हुनेछ । विश्व स्वास्थ्य क्षेत्रमा अमेरिकाले नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्दै विश्वभर नै भ्याक्सिन वितरणमा प्रतिबद्धता जनाउनेछ ।

— निरंकुशवादी शासनको बोलबाला बढ्दै जाँदा प्रजातान्त्रिक शासन प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाइनेछ । यसका लागि स्थानीयस्तरको भष्ट्राचार निरुत्साहित गर्दै गलत सूचनाका कारण पर्ने प्रभाव न्यूनीकरणतर्फ लगिनेछ ।

 

— महामारीका कारण डिजिटलरूपमा सम्पर्क गुमाएका स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्रलाई जोड्ने काम गरिनेछ । यसका लागि युएसएडको २०२० डिजिटल रणनीति र डिजिटल विकास सिद्धान्तले सहयोग पुर्‍याउनेछन् ।

— विश्वमा रहेका पिछडिएका क्षेत्रका युवाहरूलाई कोरोना महामारीले थपेको चुनौती सम्बोधन गर्ने प्रयास गरिनेछ ।  संयुक्त राज्य अमेरिकालाई शिक्षा क्षेत्रमा चुनौती दिने उसका प्रतिस्पर्धी देशलाई पछाडि धकल्ने रणनीति अख्तियार गरिनेछ ।

बाइडनको समूहले अरू के सोच्दै छ होला ?

अमेरिकामा आउँदै गरेको नयाँ प्रशासनका विषयमा धेरै कुरा भनिसकिएको छ जसले पूर्वप्रशासनले अमेरिकाको बहुपक्षीय सङ्गठनमा पुर्‍याएको नकारात्मक प्रभाव कम गर्दै क्षति न्यूनीकरण गर्ने दिशामा काम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । योसँगै महत्वपूर्ण विषय भनेको यी संस्थाले विकासमा मानक निर्धारण गर्न सहयोग पुर्‍याउनेछन् ।

इन्टरनेट कनेक्सन र डिजिटल शिक्षाजस्ता क्षेत्रमा अमेरिकाका प्रतिस्पर्धी देशले आफ्नो उपस्थिति बहुपक्षीय सङ्गठनहरूमा प्रभाव जमाइसकेका छन् । अब अमेरिकाको नयाँ प्रशासनले सहस्राब्दी विकासका (एसडीजी) क्षेत्रमा संयुक्त राष्ट्रसंघ विकास कार्यक्रम (युएनडीपी) मार्फत नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्नुपर्नेछ ।

एसडीजीले अमेरिकालाई शिक्षा, स्वास्थ्य र प्रविधिका क्षेत्रमा काम गर्न प्रस्थान बिन्दुको काम गर्छ । यसले अमेरिकी सरकारको आन्तरिक नीति बाह्य क्षेत्रमा फैलाउन पनि सहयोग गर्नेछ ।

बाइडन प्रशासनले संयुक्त राष्ट्रसंघ, विदेश मन्त्रालय र युएसएडसँगै मिलेर काम गर्नुपर्ने हुन्छ । यसका लागि खास जानकारीमा नआएका विकास साझेदारसँग मिलेर काम गर्नपर्छ । आर्थिक साझेदार तथा विकास (ओइसीडी), अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार युनियन (आईटीयू), संयुक्त राष्ट्रसंघको शिक्षा, विज्ञान र सांस्कृतिक संघ (युनेस्को) लगायतका संस्थासँग साझेदारी गर्नुपर्छ ।

यी संस्थासँगको सहकार्यबाट क्षेत्रगत विकासका लागि महत्वपूर्ण हुने साझा कार्यक्रम गर्न सकिन्छ । यसो गर्न सक्दा बहुपक्षीयतावाद फेरि उकास्न सकिनेछ ।

किन महत्वपूर्ण छन् विकास साझेदारका मुद्दा ?

विकास सहायताहरू राष्ट्रिय सुरक्षा र विदेश नीति अघि बढाउन महत्वपूर्ण उपकरण हुनसक्छ । यसको महत्व कम छैन, यो किन पनि भने कम विकसित देशलाई सहयोग गर्दा उनीहरू रणनीतिक साझेदार बन्ने सम्भावना बढी हुन्छ जसका कारण आफू अनुकूलको गठबन्धन बनाउन मद्दत पुग्नेछ ।

अमेरिकामा आउँदै गरेको प्रशासन स्वयंले आफ्नै नीति प्रक्रियाको नजरबाट सबै कुरा हेर्नेछ यद्यपि उसले के सोच्नुपर्छ भने शिक्षा, स्वास्थ्य र शासन व्यवस्थाका क्षेत्रमा गरिएको सहायता भूराजनीतिक प्राथमिकता निर्धारणका लागि उत्तरदायी हुन्छ ।

यसको मतलब यी क्षेत्रमा गरिएका लक्षित कार्यक्रमले संयुक्त राज्य अमेरिका र उसका रणनीतिक प्रतिस्पर्धीले गर्ने कामको दायराबीच अन्तर बढ्नेछ । स्थिर, एकजुट र रणनीतिक तरिकाले त्यसो गर्दा अमेरिकाको लक्ष्य र चासोहरू अघि बढाउने प्रयासमा मद्दत मिल्नुका साथै विकासका काम पनि सुनिश्चित हुनेछ ।

(कर्डेल अमेरिकाको वैदेशिक सहायता संघका वरिष्ठ नीति सल्लाकार हुन् । डिसेम्बर ३०, २०२० मा काउन्सिल अन फरिन रिलेसन्समा प्रकाशित यो लेख खबरहबका लागि पुरुषोत्तम पौडेलले भावानुवाद गरेका हुन् ।)

 

प्रकाशित मिति : २८ पुस २०७७, मंगलबार  ८ : १० बजे

माओवादी केस बैठक: साङ्गठनिक अराजकता हटाउनेदेखि आगामी योजनासम्म

काठमाडौँ– पटक पटक सर्दै आएको नेकपा (माओवादी केन्द्र)को केन्द्रीय समितिको

बैतडीमा चट्याङ लागेर ३ बाख्रा र एक भैंसी मरे, एक महिला घाइते

बैतडी– बैतडीमा चट्याङ लागेर एक महिला घाइते भएकी छन् ।

बल्खुमा गाडीको ठक्करबाट भारतीय नागरिकको मृत्यु

काठमाडौँ– काठमाडौँको बल्खुमा गाडीको ठक्करबाट भारतीय नागरिकको मृत्यु भएको छ

सात घण्टापछि एकतर्फी सञ्चालनमा आयो दशरथचन्द राजमार्ग

काठमाडौँ– पहिरोले अवरुद्ध बनेको दशरथचन्द राजमार्ग एकतर्फी रूपमा सञ्चालनमा आएको

काँग्रेसले मंगलबार बोलायो पदाधिकारी बैठक

काठमाडौँ– नेपाली कांग्रेसले समसामयिक राजनीतिक विषयमा छलफल गर्न पार्टीको पदाधिकारी