नेपाल–भारत सम्बन्धका शाश्वत आयामहरू « Khabarhub

नेपाल–भारत सम्बन्धका शाश्वत आयामहरू



प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दक्षिणी छिमेकी राष्ट्र भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको ७०औँ जन्मदिनको अवसरमा बधाई तथा शुभकामना सन्देश दिए । यसअघि प्रधानमन्त्री ओलीले भारतको ७४औँ स्वतन्त्रता दिवसको अवसरमा पनि आफ्ना भारतीय समकक्षी मोदीलाई शुभकामना तथा बधाई सन्देश दिएका थिए ।

उपर्युक्त दुई वटा शुभकामना सन्देशले नेपाल र भारतबीच विगत ५ महिनादेखि चिसिएको सम्बन्धमा न्यानोपन आउन थालेको छ । अब विस्तारै यो सामान्य हुँदै पूर्ववत अवस्थामा फर्किन लागेको देखिन्छ । अतिक्रमित भूमि लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानी क्षेत्र समेटेर नेपालले नयाँ भौगोलिक नक्शा जारी गरेपछि नेपाल–भारत दुई पक्षीय सम्बन्धमा कटुता उत्पन्न भएको थियो । विगत ५ महिनादेखि नेपाल र भारतबीच कूटनीतिकस्तरमा सम्बन्ध कायम रहे पनि राजनीतिकस्तरमा अनुकूलता थिएन ।

नेपाल र भारतबीच राजनीतिकस्तरमा न्यानो सम्बन्ध नरहे पनि व्यापारिक कारोबार बन्द भएन । खाद्यान्न, औषधि, पेट्रोलियम पदार्थ, लगायत कुनै पनि आवश्यक सामग्रीको आयातमा समस्या उत्पन्न भएन । हुन पनि नेपाल र भारतबीच परस्पर अन्तर्निर्भता, विश्वास र पारस्परिक लाभमा आधारितबाहेक सम्बन्धको विकल्प पनि छैन । भारतका प्रधानमन्त्री मोदी र हाम्रा प्रधानमन्त्री ओलीबीच संवादहीनता अन्त्य भई दुईपक्षीय सम्बन्ध सामान्य अवस्थामा फकिर्ने सम्भावना विकसित हुनु सकारात्मक कुरा हो । परस्पर विश्वास, सहयोग र सद्भावमा आधारित सम्बन्ध दुवै देशको हितमा हुनेछ ।

कुनै एक छिमेकी राष्ट्रको पक्षमा खुलेर उभिनु र अर्को छिमेकी राष्ट्रको खुलेर विरोध गर्नु हाम्रो देशको हितमा हुन सक्दैन । आफ्नो भौगोलिक अवस्थाअनुसार कूटनीति सञ्चालन गर्न र अवसरको उपयोग गर्न नसक्ने देशले प्रगति पनि गर्न सक्दैन ।

भारतीय स्वतन्त्रता दिवसको अवसरमा दुई प्रधानमन्त्रीबीच दुई पक्षीय संवाद भएलगत्तै नेपाल–भारत संयुक्त निगरानी संयन्त्रको बैठक भयो । नेपालका परराष्ट्रमन्त्री र नेपालका लागि भारतीय राजदूत बीच भएको बैठकमा नेपालमा भारतीय सहयोगमा निर्माणाधीन परियोजनाहरूको अवस्थाका बारेमा समीक्षा भएको थियो । कोभिड–१९ महामारीका कारण भर्चुअल माध्यमबाट यो बैठक भएको हो ।

नेपालका परराष्ट्र सचिव र भारतीय दूतावासका अधिकारीहरू बीच द्विपक्षीय हितसँग सम्बन्धित अन्य कतिपय विषयमा पनि छलफल भएको छ । नेपालका लागि भारतीय राजदूत विनयमोहन क्वात्राले प्रधानमन्त्री ओलीसित अनौपचारिक संवाद गर्नुका साथै सत्ताधारी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपालसित पनि द्विपक्षीय हितका विषयमा विचार–विमर्श गरे ।

निकट भविष्यमै नेपाल र भारतका परराष्ट्र सचिव तथा परराष्ट्रमन्त्री स्तरीय वार्ता हुने सम्भावना पनि विकसित भएको छ । नेपालको समग्र विकासमा भारतले गर्दै आएको सहयोगले पुनः निरन्तरता पाउन थालेको छ ।

नेपाल र भारतबीच विद्यमान सबै खाले समस्याको समाधान शान्तिपूर्ण वार्ताको माध्यमबाट सहजरूपमा गर्न सकिन्छ । निकट भविष्यमा दुई देशबीच उच्चस्तीय बैठकहरू हुने निश्चित छ । आपसी सम्बन्धका कतिपय विषयमा पनि छलफल हुने सम्भावना छ । भारतले रक्सौल–काठमाडौँ रेलमार्गको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपीआर) तयार गर्ने प्रस्ताव गरेको छ । रक्सौल–काठमाडौँ रेलमार्ग निर्माण हाम्रो देशको आर्थिक विकासमा कोशेढुङ्गा सावित हुनेछ ।

नेपालमा भारतीय अनुदानमा सञ्चालित परियोजनाहरूको अवस्था तथा नयाँ परियोजनाका विषयमा पनि छलफल हुन सक्ने सम्भावना छ । सीमा समस्या समाधानका बारेमा पनि छलफल हुनसक्ने सम्भावना छ । नेपाल र भारतको करिब १८ सय किलोमिटरभन्दा लामो सीमामध्ये ९८ प्रतिशत ठाउँमा वैज्ञानिक जीपीएस प्रविधिमार्फत नयाँ स्तम्भ गाडने काम पनि भइसकेको छ । सीमा नदीको वहावका कारण केही ठाउँमा समस्या देखिएको छ ।

सम्बन्धको धागो निरन्तरको सम्पर्क, सहकार्य, संवाद एवं सद्भावबाट बलियो बनाउन सकिन्छ । व्यङ्ग्य, कटाक्ष, आक्षेप, दोषारोपण र अनावश्यक टिका टिप्पणीले हित हुँदैन ।

नयाँ नक्शाका कारण उत्पन्न समस्या समाधान पनि चुनौती हुनेछ तर यसमा पनि वार्ताबाट समाधान निस्कने नै छ । नेपाल–भारत बाउण्ड्री वर्किङ गु्रपको बैठक बस्ने सम्भावना छ । यस बैठकमा सीमानाको विषय चर्चामा रहने निश्चित छ । नेपाल–भारत संयुक्त आयोगको बैठकमा विगतमा पनि कतिपय समस्या समाधान भएका छन् । आगामी दिनमा पनि आपसी सहमतिको आधारमा अनेकौँ द्विपक्षीय समस्याहरू समाधान हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

केही अघिमात्रै भारतका परराष्ट्र सचिव हर्षवर्द्धन शृंगलाले ‘भारतीय विश्व सम्बन्ध परिषद’ ले आयोजन गरेको ‘महामारीकालमा भारतीय कूटनीतिको वृहत् आयाम’ विषयमा सम्बोधन गर्दै नेपाल र भारत बीचको सम्बन्ध सामान्य अवस्थामा रहेको र घनिष्ठ एवं मित्रवत सम्बन्धमा समस्या उत्पन्न नै नहुने बताए । उनले कोरोना महामारीका दौरान पनि भारत र नेपालको व्यापारिक कारोबार पूर्ववत अवस्थामा सञ्चालनमा रहेको र नेपाललाई भारतले सक्दो सहयोग गरेको बताए ।

भारतीय परराष्ट्र सचिवको उक्त भनाइलाई पनि हाम्रो सम्बन्ध पूर्ववत अवस्थामा फर्किन लागेको संकेतको रूपमा बुझ्न सकिन्छ । कोरोना महामारीका कारण भारतका विभिन्न शहरमा कार्यरत हजारौँ नेपाली कामदारहरू स्वदेश फर्केका थिए । नेपालमा काम पाउन नसकेपछि दिनहुँ फेरि हजारौँको सख्यामा नेपाली युवाहरू पश्चिमी तराईको नाकामार्फत कामको खोजीमा भारतका विभिन्न शहरमा जाने क्रम सुरु भइसकेको छ ।

मित्र फेर्न सकिन्छ तर छिमेकी रोज्न सकिँदैन भन्ने शाश्वत मान्यता बिर्सेर परराष्ट्र सम्बन्ध सञ्चालन गर्न खोज्नु बुद्धिमानी होइन । भारत र चीनजस्ता विश्वका उदाउँदा शक्ति राष्ट्रको बीचमा अवस्थित नेपालले दूरदर्शी कूटनीति सञ्चालन गर्न सकेन । कुनै एक छिमेकी राष्ट्रको पक्षमा खुलेर उभिनु र अर्को छिमेकी राष्ट्रको खुलेर विरोध गर्नु हाम्रो देशको हितमा हुन सक्दैन । आफ्नो भौगोलिक अवस्थाअनुसार कूटनीति सञ्चालन गर्न र अवसरको उपयोग गर्न नसक्ने देशले प्रगति पनि गर्न सक्दैन ।

परराष्ट्र सम्बन्धजस्तो संवेदनशील विषयमा परिपक्व, र गम्भीर भूमिकाको अपेक्षा हुन्छ । दुवैको भूमिका सकारात्मक भए नेपाल र भारत बीचको द्विपक्षीय सम्बन्ध सामान्य अवस्थामा फर्किनेछ ।

एउटा राजनीतिक दलको सम्बन्ध विश्वका जुनसुकै देशको राजनीतिक दलसित वा समान विचारधारा भएका राजनीतिक दलहरूसित हुन सक्छ तर परराष्ट्र सम्बन्धको निर्धारण व्यक्ति अथवा दलको हितलाई ध्यानमा राखेर हुँदैन । त्यहाँ देश र जनताको हित सर्वोपरी हुनुपर्छ । विश्वका जति पनि सम्पन्न र शक्तिशाली राष्ट्रहरू छन् तिनको परराष्ट्र सम्बन्ध व्यक्तिगत अथवा दलगत आधारमा निर्धारण भएको हुँदैन ।

आर्थिक रूपले पिछडिएका, जातीय द्वन्द्वले जर्जर अर्थ व्यवस्था भएका, गृहयुद्ध अथवा आन्तरिक सशस्त्र संघर्षका कारण अस्तव्यस्त राजनीतिक र सामाजिक अवस्था भएका देशहरूमा त्यहाँका शासक र नेताहरू राष्ट्रियताको नारा अघि सारेर जनताका जल्दाबल्दा समस्या ओझेलमा पार्ने काम गरिरहेका हुन्छन् । जुन देशका शासक र राजनीतिक दलसित देशको आर्थिक विकास एवं समृद्धिको निम्ति प्रष्ट दृष्टिकोण हुँदैन, ठोस नीति एवं कार्यक्रम लागु गर्ने मनसाय हुँदैन, ती देशमा परराष्ट्र सम्बन्धको पनि ठोस दिशा र लक्ष्य हुँदैन ।

विगत ५ महिनामा नेपाल–भारत द्विपक्षीय सम्बन्ध चिसिएको अवस्थामा रहेको भए पनि जनताको सम्बन्धमा कटुता भएन । प्रकृतिप्रदत्त यस सम्बन्धको विशेष महत्व छ । यसलाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन । सम्बन्धको धागो निरन्तरको सम्पर्क, सहकार्य, संवाद एवं सद्भावबाट बलियो बनाउन सकिन्छ । व्यङ्ग्य, कटाक्ष, आक्षेप, दोषारोपण र अनावश्यक टिका टिप्पणीले हित हुँदैन ।

परराष्ट्र सम्बन्धजस्तो संवेदनशील विषयमा परिपक्व, र गम्भीर भूमिकाको अपेक्षा हुन्छ । दुवैको भूमिका सकारात्मक भए नेपाल र भारत बीचको द्विपक्षीय सम्बन्ध सामान्य अवस्थामा फर्किनेछ ।

प्रकाशित मिति : १२ आश्विन २०७७, सोमबार  १२ : ५९ बजे

बुधबारको विदेशी मुद्राको विनिमय दर

काठमाडौँ – नेपाल राष्ट्र बैंकले बुधबारका लागि विदेशी मुद्राको विनिमय

तीन सय ९८ स्थानीय तहको मतपरिणाम सार्वजनिक : कसले कति जिते ?

काठमाडौं- स्थानीय तह निर्वाचन अन्तर्गत तीन सय ९८ स्थानीय तहको

भरतपुरमा रेनुको अग्रता कायमै, विजय सुवेदी ११ सय १९ मतले पछाडि

काठमाडौँ– चितवनको भरतपुर महानगरपालिकामा माओवादी केन्द्रकी मेयर उम्मेदवार रेनु दाहालले

३५ हजार गणना हुँदा बालेनको मत १३ हजार ७ सय : ६ हजार बढीको अग्रता

काठमाडौं– स्वतन्त्र उम्मेद्वार बालेन साहले काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयरमा लगातार अग्रता

आज २०७९ साल जेठ ४ गते बुधबारको राशिफल

काठमाडौँ – आज २०७९ साल जेठ ४ गते बुधबार। ज्योतिष