युवालाई नेपाली श्रम बजारमै आकर्षित गर्नुपर्छ « Khabarhub

युवालाई नेपाली श्रम बजारमै आकर्षित गर्नुपर्छ


७ फाल्गुन २०७५, मंगलबार  

पढ्न लाग्ने समय : 4 मिनेट


0
Shares
  • change font
  • change font
  • change font

नेपाली श्रम बजार विस्तारै व्यवस्थित हुँदैछ । निजी क्षेत्रसँग सरकारले राम्रो समन्वय गर्न सके वर्षेनी ३ लाख नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्न सक्ने अवस्था छ । युवा पुस्तालाई स्वदेशकै रोजगारीमा आकर्षण गर्नुपर्ने मुख्य चुनौती सबै सँग छ । स्थिर राजनीतिक अवस्था तथा बन्द अवस्थामा रहेको व्यवसाय सञ्चालनले पनि रोजगारी बढ्ने अनुमान गर्न सकिन्छ । नेपालमा रोजगारीको अवस्था, बाध्यकारी वैदेशिक रोजगारी अन्त्यका लागि अपनाउनु पर्ने उपाय लगायतका विषयमा खबरहवकर्मी रमेश भारतीले सुरक्षा व्यवसायी संगठन नेपालका अध्यक्ष उद्ववराज डल्लाकोटीसँग लामो कुराकानी गरेका छन् । प्रस्तुत छ, कुराकानीको सम्पादीत अंशः

आन्तरिक श्रम बजारको अवस्था कस्तो छ ?

– नेपालमा २०४६ सालको परिवर्तन पछि खुल्ला बजार उदारीकरण नीतिअनुसार ‘आउटसोर्सिङकम्पनी’ खोल्न क्रम बढ्दो छ । हाल, नेपालभित्र करिब १ हजार ३ सय आउटसोर्सिङ कम्पनी दर्ता भएका छन् । जसमध्ये करिब ४ सय वटा कम्पनीले आन्तरिक श्रम बजारमा रोजगारीका क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन् ।

श्रम ऐन २०७४ अनुसार आउटसोर्सिङ कम्पनीले पनि श्रम ईजाजत लिनु पर्ने कानूनी व्यवस्था छ । अहिले श्रम विभाग र श्रम कार्यालयहरुमा करिब २ सय वटा सेक्यूरिटी कम्पनीहरु दर्ता भएका छन् । आउटसोर्सिङ क्षेत्रमा सुरक्षागार्ड श्रमिक मात्र करिब २ लाख कार्यरत छन् । पछिल्लो समय आन्तरिक श्रम बजार सुधारिदै जादाँ रोजगारीका अवसर धेरै निर्माण हुँदै गएका छन् । सरकारले यो क्षेत्रलाई व्यवस्थित गर्न गम्भीर भएर काम गर्नुपर्छ ।

देशभित्र रोजगारीका अवसर सिर्जना हुने वातावरण कस्तो छ ?

– देशभित्र औद्योगिक क्षेत्रमा विदेशी लगानी बढाउने वातावरण सरकारले निर्माण गर्नुपर्छ । त्यसपछि रोजगारीका अवसर धेरै सिर्जना हुन्छन् । अहिले उद्योगमैत्री वातावरण बन्दै गएका कारण पनि आन्तरिक श्रम बजारमा रोजगारीका अवसर धेरै सिर्जना हुँदैछन् ।

अस्थिर राजनीति, द्वन्द्वलगायतले नेपाली श्रम बजार व्यवस्थित नहुँदा लाखौ नेपाली युवा रोजगारीका लागि विदेश जान बाध्य भए । अब यो क्रमको अन्त्य हुँदैछ । बन्द कलकारखाना सञ्चालन हुन थाले । रोजागरीको माग पनि बढ्दैछ ।

वार्षिक कति युवालाई नेपाली श्रमबजारमा रोजगारी दिन सकिएला?

-आउटसोर्सिङ कम्पनीहरुले सम्बन्धीत कार्यालय, प्रतिष्ठानको मागअनुसार जनशक्ति उपलव्ध गदै आएको छ । मागअनुसार जतिपनि परिचालन गर्न सकिन्छ ।

हाल करिब ३५ लाख श्रमिक आन्तरिक श्रम बजारमा कार्यरत छन् । घरेलु कामदार, निर्माण क्षेत्र, पर्यटन, उद्योग, कृषिलगायतका क्षेत्रमा वार्षिक ३ लाख रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ ।

यसका लागि सरकार सरकार गम्भीर भएर काम गर्नुपर्छ । आउटसोर्सिङ र सरकारले आन्तरिक श्रम बजारमा रोजगारीको अवसर व्यवस्थापन गर्ने सहकार्य गर्नुपर्छ । आउटसोर्सिङ कम्पनीलाई रोजगारी खोज्न सरकारले सहज वातावरण बनाउनुपर्छ ।

सरकारले पाँचवर्षभित्रमा बाध्यकारी वैदेशिक रोजगारीको अन्त्य गर्ने घोषणा गरेको छ, कति सम्भव होला?

-सरकारले वैदेशिक रोजगारीमा जाने कामदारको संख्या न्यूनीकरण गर्ने हो । बाध्यकारी वैदेशिक रोजगारीको अन्त्यका लागि स्पष्ट नीति चाहिन्छ ।
पहिलो कुरा कस्ता व्यक्ति वैदेशिक रोजगारीमा छन्, त्यो अध्ययन गर्नुपर्छ । जसले खाडी तथा मलेसियामा रोजागरीमा जानेको संख्या घटनाउन सकिन्छ । नेपाली श्रमिकको अवस्था बुजेर योजना बनाए सम्भव छ । तर, बिना योजना सम्भव छैन् ।

निर्माण क्षेत्रमा काम गर्न नेपाली श्रमिक नपाएर ठुला आयोजनाले भारत र बंगलादेशबाट श्रमिक आपूर्ति गदै आएका छन् । निर्माण क्षेत्रमा भारत र बंगली श्रमिकको भर पर्नुपर्ने अवस्था छ । यहाँ नेपाली श्रमिकको प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

अस्थिर राजनीति, द्वन्द्व लगायतले नेपाली श्रम बजार व्यवस्थित नहुँदा लाखौ नेपाली युवा रोजगारीका लागि विदेश जान बाध्य भए । अब यो क्रमको अन्त्य हुँदैछ । बन्द कलकारखाना सञ्चालन हुन थाले । रोजागरीको माग पनि बढ्दैछ ।

सरकारले हाल सञ्चालनमा ल्याएको सामाजिक सुरक्षा कोष कार्यक्रमले श्रमिकलाई कतिको फाईदा पुग्छ ?

– सरकारले श्रमिकका लागि भनेर सञ्चालनमा ल्याएको सामाजिक सुरक्षा कोषको कार्यक्रम श्रमिकमैत्री छ । यो योजनाले श्रमिकलाई धेरै फाईदा पुग्छ । आन्तारिक श्रम बजारमा रोजगारीका लागि आकर्षण पनि बढाउँछ । तर, कार्यन्वयन गर्न गराउन सम्बन्धीत निकाय लागि गर्नुपर्छ ।

अहिले सरकारले तोकेको न्युनतम पारिश्रमिकले कामदारको जिविका चल्छ ?

– सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा निधारण गरेको न्यूनतम पारिश्रमिकले ज्यालादार श्रमिकलाई घर परिवार चलाउन मुस्किल हुन्छ । पारिश्रमिक वृद्धिले केही खुसी दिलाए पनि महँगीले ढाड सेकेको छ ।

धेरै ठाउँमा श्रमिकले न्यूनतम पारिश्रमिकसमेत रोजगारदाताले समयमै उपलब्ध नगराउँद थप समस्या छ ।

तलव भत्ता वृद्धि गर्दा समय सापेक्ष हुनुपर्दछ । महंगीलाई नियन्त्रण गर्न सरकारले प्रभावकारी कदम चाल्नुपर्छ । अन्यथा यो पारिश्रमिकले कामदारको जिबिका चल्दैन ।

देशभित्र काम गर्नेको अवस्था कस्तो छ ?कुनकुन क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन्?

– देशभित्र निजामती, सुरक्षा निकाय (नेपालप्रहरी, सेना, सशस्त्र प्रहरी, शिक्षकबाहेक ज्यालादारी क्षेत्रमा काम गर्नेको संख्या ३५ लाख रहेको हाम्रो अनुमान छ । उद्योग क्षेत्रमा धेरै श्रमिक छन् । आउटसोर्सिङमार्फत देशभर करिब ३ लाख सुरक्षा गार्डमा कायरत छन् । घरेलु महिला कामदारको हकमा सम्बन्धीत व्यक्तिले आफ्नो अनुकुल कामदार राख्ने हुदाँ यकिन विवरण छैन । तर, पनि घरेलु महिला कामदारको माग दिनप्रतिदिन बढदो छ ।

यो क्षेत्रमा काम गर्न महिला कामदारलाई सरकारले व्यवस्थापन गर्न सके राजधानीमा मात्र वार्षिक ५० हजार कामदारको माग आउँछ । देशभर करिब ३ लाख घरेलु कामदार कायरत छन् ।

हाल, वैदेशिक रोजगारीमा गइरहेका महिला घरेलु कामदारलाई आन्तरिक श्रम बजार भित्रै घरेलु कामदारको रुपमा रोजगारी दिन सकिन्छ ।

युवालाई स्वदेशी रोजगारीमा आकर्षण गर्न के गर्नुपर्ला?

– सरकारले बेरोजगार युवा वर्गको वास्तविक तंथ्याक संकलन गर्नुपर्छ । उनीहरुलाई क्षमता र योग्यताअनुसारको काम राज्यले खोज्न सक्नुपर्छ । रोजगारी दिनेभन्दा पनि स्वरोजगार बनाउने अभियान चलाउनुपर्छ । आफ्नो व्यवसायका लागि अनुदान ऋण र सहुलियत कर्जाको व्यवस्थागर्न सके युवाआकर्षण बढ्छ । सरकारले फागुन १ गतेदेखि सञ्चालनमा ल्याएको प्रधाममन्त्री रोजगार कार्याक्रममार्फत युवालाई उद्यमी र व्यवसायी बनाउन पहल गर्नुपर्छ ।

आउटसोर्सिङबाटै श्रमिक ठगिने गरेको आरोप छ नि ?

– आउटसोर्सिङ कम्पनीले रोजगारदाता कम्पनीसँग श्रम ऐनले तोकेको न्यूनतम पारिश्रमिक सेवा सुबिधा उपलव्ध गराउन सर्तमा कामदारको मार्गअनुसार आपूर्ति गर्छन । श्रमिक कम्पनीमा आपूर्ति गरेअनुसार सेवा सुविधा लिन्छ ।

कतिपय ठाँउमा न्यूनतम पारिश्रमिक उपलव्ध गराउन नसकेको र न्यूनतम भन्दा धेरै पारिश्रमिक दिन आउटसोर्सिङ कम्पनीले सौदावाजी पनि गरेको पाइन्छ । कतिपयले ठग्नकै लागि संस्था खोलेका पनि छन् । यस्ता संस्थालाई कारबाही गर्नुपर्छ । सबै राम्रो नियतका साथ काम गरिरहेका छन् भन्ने चाँही होइन ।

नेपाली युवाले स्वदेमै कामगर्न नचाहेको किन?

-नेपाली समाजमा पैसा कमाउन वैदेशिक रोजगारीमा जानैपर्छ भने मानसिकता छ । सामाजिक रुपमा नै देशभित्रको रोजगारीभन्दा वैदेशिक रोजगारीमा जादाँआफुलाई गर्व ठान्ने प्रचलनका कारणपनि देशभित्र काम गर्ने भावना हराउँदै गएको हो ।

नेपाली श्रम बजारले युवा पुस्तालाई आकर्षण गर्न पनि सकेको छैन् । सबैभन्दा ठुलो समस्या उमेर पुगेपछि पैसा कमाउन विदेश जानै पर्छ भन्ने भावना हो । छोराछोरीलाई विदेश पठाएर आफ्नो व्यवसाय चलाउन खेताला खोज्ने चलनको अन्त्य नभएसम्म आन्तरिक श्रमबजार व्यवस्थित हुँदैन ।

प्रकाशित मिति : ७ फाल्गुन २०७५, मंगलबार  १२ : ०७ बजे

बाँकेमा लागु औषध मुद्दा बढ्दै

नेपालगन्ज- बाँकेमा लागुऔषधजन्य पदार्थ बरामद र लागु औषध मुद्दा बढ्दै

उपचाररत विश्व कीर्तिमानी आरोही तामाङलाई भेटे प्रचण्डले

काठमाडौँ – नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले विश्व

संकटबाट समृद्ध बन्दै गएको पानामासँग नेपालले सिक्नुपर्ने पाठ

पानामाको नाम सुन्ने बित्तिकै धेरै मानिसले ‘ट्याक्स हेवन’ को रुपमा

लोकदोहोरी गायिका सुनार मृत फेला

काठमाडौँ – लोकदोहोरी गायिका दिलमाया सुनार मृत फेला परेकी छन्।

भारतसँगको सीमामा मदिरा तस्करीमा वृद्धि

महोत्तरी – भारतसँग सीमा जोडिएका महोत्तरीका ग्रामीण गल्छिडा हुँदै नेपालबाट