नेपालीको वास्तविकता– विपन्न देशका सम्पन्न नागरिक « Khabarhub

नेपालीको वास्तविकता– विपन्न देशका सम्पन्न नागरिक



विगत केही वर्षयता पहाडी भेगमा विरलै खरको छाना भएको घरहरु देखिन्छन् । बाटो–घाटोको सञ्जाल व्यापक विस्तार भएको छ । भीरपहिरो छिचोल्दै पहाड चिरेर पर्ती जमिनमा (सरकारी स्वामित्व भएको जमिनमा) डोजर कुदाएर निर्मित सडकहरुले गाउँ तथा शहरी क्षेत्रहरु जोडेको अवस्था छ । सडक निर्माणले गर्दा मानिसलाई मात्र होइन गधा, खच्चड, भेडा, च्यांग्रा आदिको काँध तथा ढाडलाई राहत मिलेको छ । मधेसमा पनि फुसका घरहरुको संख्या घट्दै गएको छ ।

विगतमा ढुवानीका साधनको रुपमा रहेका बयल–गाडा, हात्ती–घोडाहरुलाई ट्याक्टरले विस्थापित गरिसकेको सकेको छ । पहाड मधेस जताततै गाउँ घरमा मोटर साइकलहरुले घर आगनसँगै निर्माण भएका गोठहरुमा देखिने गाईवस्तुलाई विस्थापित गर्न थालेका छन् । चामल, चाउचाउ अन्य पेय पदार्थ लगायत, लुगाफाटो, दैनिकी संचालनका आवश्यकता सामग्रीदेखि, निर्माण सामाग्रीहरु जस्तै सिमेन्ट, पोलेको इट्टा आदि वस्तुहरु सुलभ उपलब्ध हुन थालेका छन् ।

विगतमा शौचका लागि छेकटो खोज्ने पहाडका नागरिक र मैदान जाने तराईका नागरिकको चेतनास्तरमा सुधार आएको छ र यसलाई शौचालयले विस्थापित गरेको छ ।  खाली खुट्टा र फाटेको लुगा लगाएका मानिसहरु विरलै भेटिन्छ । पहाड मधेश सबै ठाउँहरुमा युनिफर्म लगाएका केटा केटीहरु विद्यालय गइरहेका भेटिन्छन् । स्कूल तथा स्वस्थ्य चौकी भवनहरु पनि बनिरहेका छन् ।

पहाडी भेगमा बाँझो जमीनहरु प्रशस्त देखिन थालेको छ । मधेसमा भने दुई तीन बाली खेती हुन थालेका छन् । पहाडी भेगमा जमिन बाँझो हुनुको प्रमुख कारण श्रमको अभाव हो । तराईमा भने उत्पादन धेरै हुने र कृषि कर्म सहज भएका कारण जमिनहर बाँझो देखिएको छैन ।

पहाडमा वन जंगलहरु उत्साहजनक रुपमा फैलेको छ तर मधेसमा भने जंगल र आवादी बीचको दूरी बढ्दो छ । भौगोलिक विविधताका कारणले रमणीय मुलुक त्यही भौगोलिक बनावटकै कारणले गर्दा समस्यामा परेको छ ।  प्रायः सबै नदीहरु उत्तर दक्षिण बग्छन् । पहाडलाई चिरेर जमिन भन्दा धेरै गाहिराइमा नदीहरु बग्ने गर्दछन् । वर्षायाममा खोला नालाहरुमा बाढी आउँछ र ढुंगा बालुवाहरु डाँडापाखाबाट बगाएर समतल खण्डहरुमा थुप्रने गर्दछ ।

त्यसरी थुपारिएका ढुंगा बालुवाहरुले खहरे खोलाहरुको सतह समतल जमिन भन्दामाथि तुल्याउने क्रमले द्रूत गति लिन थालेको छ । यही करणले गर्दा खहरे नदी नालाहरुमा आउने वर्षायामको बाढीले पनि धेरै खेत बारीहरुलाई खेती गर्न नमिल्लने बगरमा परिणत गर्ने क्रम बढेको छ ।

जमिनको स्लोप उत्तर दक्षिण भएको हुनाले सिचाई सहज छैन । हाम्रो अधिकांश खेती प्रणाली सिंचाईमा आधारित छ । तर पर्याप्त मात्रामा सिचाईको व्यवस्था हुन सेकेको छैन । विगतमा जमिनको उर्भराशक्ति बढाएर उत्पादन बढाउने अभ्यासहरुले सिमित सफलता हासिल गरेको छ ।

शहरी क्षेत्रको विस्तार भने अपूर्व रुपमा भएको छ । साना ठूला शहरी क्षेत्रहरुमा सुविधाहरु ओइरन थालेको देखिन्छ । निजी सवारी साधन कार, मोटरसाइकल, स्कुटर, तिन पाङ्ग्रे रिक्सा, जीप, टिप्पर तथा ट्रकहरुको बाक्लो उपस्थिति पाइन्छ । नयाँ–नयाँ घरहरु, पेट्रोल तथा डिजेलबाट सञ्चालन हुने सवारी साधनहरुको बढ्दो चाप तथा मानिसमा देखिने लवाइखवाई आदिबाट शहरी क्षेत्रको आय ग्रामीण क्षेत्रको भन्दा निक्कै बढी भएको अनुमान काट्न सकिन्छ ।

शहरी क्षेत्रहरुमा बढी आय हुने रोजगारीको सम्भावना लगायत वैदेशिक रोजगारीका सुलभ अवसरहरु प्राप्त हुने हुँदा पहाड मधेशबाट शहरी क्षेत्रतर्फ मानिसको आकर्षण बढ्दो छ ।  ग्रामीण क्षेत्रमा बस्नेहरु देशका प्रमुख शहरी क्षेत्रहरुतर्फ आकर्षित हुँदै बसाई सर्ने क्रममा बृद्धि आएको छ ।

विकासका परिसूचकहरुलाई आधार मान्ने हो भने हाम्रो अवस्था विपन्न राष्ट्र कै छ । प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिपूर्ण भए पनि हामीसँग प्रमाणित बहुमूल्य खनिज पदार्थहरु छैनन् । जमिनको उत्पादन तथा उत्पादकत्व न्यून भएका कारणले कृषिमा आधारित श्रमजीवीहरुको आय अत्यन्तै कम छ । प्राकृतिक प्रकोप जस्तै बाढी पहिरो आदिका कारण उत्पादन सोचे अनुरुप हुन सकेको छैन ।

अर्को तर्फ बजार तथा मूल्य व्यवस्था बिचौलियाहरुको मुठ्ठीमा परेको हुनाले किसानहरुले परिश्रम अनुरुपको लाभ पाउन सकिरहेका छैनन् । उनीहरुले आफ्नो लागतसमेत उठाउन नसक्ने अवस्था बनेको छ भने उपभोक्ताले चर्को मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था छ ।

आधारभूत उद्योगधन्दाहरु सुकेनास रोग लागेको जस्तो अवस्थामा छन् । औद्योगिक क्षेत्रले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा पु¥याउने योगदान स्थिर छ वर्षौंदेखि ।सरकारले जतिसुकै औद्योगीकरणको ढोल पिटे पनि राजनीतिकरण जस्ता कारणहरुले गर्दा उद्योगधन्दा फस्टाउन सकिरहेको छैन ।

नदीहरुको चरम दोहनका कारण ढुंगा, गिट्टी, बालुवा तथा पहाड खनेर सिमेन्ट उत्पादन आधारित उद्योगहरु फष्टाएका छन् र केही उद्योगी र विचौलीयालाई फाइदा पुगेको छ । यसले केही व्यक्तिलाई फाइदा पुगे पनि राष्ट्रिय आयामा खासै सहयोग भएको देखिएको छैन ।

सरकारको राजश्व संकलन वर्षेनी बढ्दै गएको छ । संकलित राजश्व रकमको बृद्धिसँगै सरकार सञ्चालन अर्थात् साधारण खर्चमा पनि वृद्धि आउन थालेको छ । विकास खर्च, जुन सरकारको लगानी खर्च हो त्यसमा भने वृद्धि हुन सकेको छैन । सरकारी आयमा आएको वृद्धिसँगै सरकार सञ्चालकहरुको बिलाशिता खर्चमा अभिवृद्धि भएको छ ।

निजी क्षेत्रले पनि उत्पादनको क्षेत्रतर्फ लगानी बढाउन भन्दा बढी विलासितामा खर्च गर्न थालेका छन् ।  फलस्वरुप विदेशी विलासी साधन तथा सामानहरुको खपतमा अत्याधिक वृद्धि आउन थालेको छ ।

सर्वसाधरणले विदेशमा बनेका सामानहरु सुलभ उपलव्धताको भरपुर उपयोग गरिरहेका छन् । जसका कारण हाम्रो आयतमा वृद्धि भएको छ । हामी परजीवि भएका छौं । आयातमा वृद्धि अझैं बढ्दै जाने सम्भावना उच्च छ ।

हाम्रो आय तथा क्रयशक्तिमा वृद्धि हुनाको प्रमुख कारण वैदेशिक रोजगारीबाट भित्रिने पूँजी, बढ्दो सरकारी खर्च, विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरुको देशको विभिन्न स्थानमा भएको उपस्थिति पनि हो ।

रेमिट्यान्सले पारिवारिक आयको ठूलो हिस्सा ओगटेको छ । वास्तवमा कति नेपाली श्रमशक्ति विदेश पलायन भएको छ भन्ने यकिन तथ्यांक सरकारसँग पनि छैन । किनकी वैधानिक किसिमबाट विदेश जाने अनि आर्जेको रकम संस्थागत माध्यमबाट पठाउनेहरुको संख्या कम छ ।

देशमा रोजगारीका अवसरहरुको अभावका कारणले गर्दा श्रमजीवीहरु अर्थोपार्जनका लागि अन्य मूलुकमा जाने हुन् । विदेशमा जस्तै रोजगारीको अवसर र आय हुने सम्भावना हुने हो भने युवाहरु विदेश पलायनतर्फ आकर्षित हुने थिएनन् ।

असुरक्षा लगायतका कारण पनि सरकारले प्रतिवन्ध लगाएका देशमा जाने बारे त युवा श्रमशक्तिले सोच्ने नै थिएन । मुलुकले विदेशमा उपलब्ध हुने जस्तै रोजगारीको अवसर तथा आय दिन नसक्नुको कारण गरिबी नै हो ।

कस्तो विडम्वना नागरिकहरुको आयमा वृद्धि भएको हुनाले सम्पन्न छन् । तर त्यो सम्पन्नताको मूल श्रोत मुलुक बाहिरबाट भएको कमाइ हो ।

अन्त्यमा, देशको अर्थतन्त्र कमजोर छ, निर्यातभन्दा आयात धेरै छ । विश्वको गरिब देशको सूचीमा नेपाल पर्छ, तर पनि नेपालीहरुमा विलासिताका वस्तुहरुको क्रय क्षमतामा वृद्धि भएको छ । दुःख पाएकाहरुको भन्दा सुकिला–मुकिलाहरुको उपस्थिति समाजमा धेरै देखिन्छ त्यसकारण यस अवस्थामा रहेको देशलाई ‘सम्पन्न नागरिकको विपन्न देश’ भन्दा अनुपयुक्त नहोला कि ?

प्रकाशित मिति : ५ फाल्गुन २०७५, आइतबार  ३ : १३ बजे

उपचाररत विश्व कीर्तिमानी आरोही तामाङलाई भेटे प्रचण्डले

काठमाडौँ – नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले विश्व

संकटबाट समृद्ध बन्दै गएको पानामासँग नेपालले सिक्नुपर्ने पाठ

पानामाको नाम सुन्ने बित्तिकै धेरै मानिसले ‘ट्याक्स हेवन’ को रुपमा

लोकदोहोरी गायिका सुनार मृत फेला

काठमाडौँ – लोकदोहोरी गायिका दिलमाया सुनार मृत फेला परेकी छन्।

भारतसँगको सीमामा मदिरा तस्करीमा वृद्धि

महोत्तरी – भारतसँग सीमा जोडिएका महोत्तरीका ग्रामीण गल्छिडा हुँदै नेपालबाट

साहित्यकार शर्मालाई नारी पुरस्कार तथा सम्मान प्रदान

काठमाडौँ – नारी साहित्य प्रतिष्ठान नेपालद्वारा प्रदान गरिने ‘गोमा स्मृति